Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

कलौ धर्मसुलभता — व्यासोपाख्यानम् एवं संकीर्तन-प्रधानता

मग्नो ऽथ जाह्नवीतोयाद् उत्थायाह सुतो मम व्यासः साधुः कलिः साधुर् इत्य् एवं शृण्वतां वचः तेषां मुनीनां भूयश् च ममज्ज स नदीजले

magno 'tha jāhnavītoyād utthāyāha suto mama vyāsaḥ sādhuḥ kaliḥ sādhur ity evaṃ śṛṇvatāṃ vacaḥ teṣāṃ munīnāṃ bhūyaś ca mamajja sa nadījale

پھر جاہنوی (گنگا) کے پانی میں غوطہ لگا کر میرا بیٹا ویاس اٹھا اور بولا—“کلی بھلا ہے، کلی یقیناً بھلا ہے۔” اُن منیوں کے سنتے سنتے وہ پھر دریا کے پانی میں ڈوب گیا۔

मग्नःsubmerged
मग्नः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमग्न (प्रातिपदिक; √मज्ज्-सम्बद्ध)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (सः)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connective/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formसम्बन्ध/अनन्तरार्थक-अव्यय (particle: then)
जाह्नवी-तोयात्from the water of the Jāhnavī (Ganges)
जाह्नवी-तोयात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootजाह्नवी (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जाह्नव्याः तोयम्)
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्यय-भाव), ‘having risen (up)’
आहsaid
आह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु; आह-रूप)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष, एकवचन
सुतःson
सुतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम
व्यासःVyāsa
व्यासः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
साधुःgood / well done
साधुः:
Predicate (Vidheyaviseshana/विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण/उद्गारार्थे
कलिःKali
कलिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
साधुःgood / well done
साधुः:
Predicate (Vidheyaviseshana/विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण/उद्गारार्थे
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative)
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)
शृण्वताम्of (those) listening
शृण्वताम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), षष्ठी (6), बहुवचन; ‘शृण्वताम्’ = शृण्वतां (of those who are hearing)
वचःspeech/words
वचः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; सर्वनाम
मुनीनाम्of the sages
मुनीनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
भूयःagain
भूयः:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootभूयस्/भूयः (अव्यय)
Formपुनरर्थक-अव्यय (adverb: again/more)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: and)
ममज्जplunged/sank
ममज्ज:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमज्ज् (धातु)
Formलुङ् (अद्यतनभूत/Aorist), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
नदी-जलेin the river-water
नदी-जले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नद्याः जलम्)

Sage Parāśara (narrating to Maitreya; the verse reports Vyāsa’s utterance)

V
Vyāsa
J
Jāhnavī (Gaṅgā)
K
Kali (Yuga/personified)
S
Sages (Munis)

FAQs

Vyāsa’s statement highlights a paradox: even in decline, Kali-yuga can be ‘good’ because sincere devotion and spiritual striving can become especially direct and potent amid adversity.

Parāśara frames the account as a witnessed episode among sages, using Vyāsa’s remark to underscore the yuga-cycle’s moral drift while implying that dharma’s refuge remains devotion to Vishnu.

Though not named in the verse, the Purāṇic logic is Vishnu-centered: the yugas change, but the supreme refuge and sustaining sovereignty behind cosmic order remains Vishnu.