Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

मेरु-प्रमाणम्, सप्त-पाताल-वर्णनम्, तथा अनन्त-शेष-तत्त्वम्

गन्धर्वाप्सरसः सिद्धाः किंनरोरगचारणाः नान्तं गुणानां गच्छन्ति तेनानन्तो ऽयम् अव्ययः

gandharvāpsarasaḥ siddhāḥ kiṃnaroragacāraṇāḥ nāntaṃ guṇānāṃ gacchanti tenānanto 'yam avyayaḥ

گندھرو، اپسرائیں، سدھ، کنّروں، ناگ اور چارن—ان میں سے کوئی بھی اُس کی صفات کی انتہا تک نہیں پہنچ سکتا؛ اسی لیے وہ اَننت (لاانتہا) اور اَویَیَ (ناقابلِ زوال) کہلاتا ہے۔

गन्धर्वGandharvas
गन्धर्व:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
अप्सरसःApsarases
अप्सरसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासाङ्ग (उत्तरपद)
सिद्धाःSiddhas
सिद्धाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
किंनरKiṃnaras
किंनर:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिंनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
उरगserpents
उरग:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासाङ्ग (मध्यपद)
चारणाःCāraṇas
चारणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचारण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासाङ्ग (उत्तरपद)
not
:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (particle of negation)
अन्तम्end, limit
अन्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
गुणानाम्of (his) qualities
गुणानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
गच्छन्तिreach, attain
गच्छन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
तेनtherefore, by that
तेन:
Hetu/Instrument (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
अनन्तःendless, infinite
अनन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
अव्ययःimperishable, undecaying
अव्ययः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

G
Gandharvas
A
Apsarases
S
Siddhas
K
Kiṃnaras
N
Nāgas (Uraga)
C
Cāraṇas
V
Vishnu (implied as Ananta/Avyaya)

FAQs

This verse defines ‘Ananta’ as the One whose divine qualities have no end—even the highest celestial beings cannot fathom their limit—so infinity is presented as a theological attribute of Vishnu.

Parāśara argues by contrast: if even perfected and heavenly beings cannot reach the end of His guṇas, then the Lord must be limitless and unchanging—hence Ananta (endless) and Avyaya (imperishable).

Vishnu is positioned as the Supreme Reality whose attributes transcend all cosmic hierarchies, supporting a Vaishnava view where God is not an abstract void but the imperishable Lord known through infinite auspicious qualities.