Shloka 70

ध्रुवस्य तपः — देवमायाविघ्नाः, विष्णोर्दर्शनम्, स्तुतिः, ध्रुवस्थानप्रदानम्

Devanagari script

पृथग्भूतैकभूताय भूतभूताय ते नमः प्रभूतभूतभूताय तुभ्यं भूतात्मने नमः

Transliteration

pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ

Translation

آپ کو سلام - جو اگرچہ بہت سے الگ الگ مخلوقات کے طور پر ظاہر ہوتے ہیں، لیکن حقیقت میں ایک ہی ذات ہیں؛ آپ کو سلام، جو تمام موجودات کا منبع اور بنیاد ہیں۔ آپ کو سلام، جو ہر مخلوق کی روحِ رواں ہیں۔

Word by Word

• पृथक्-भूत-एक-भूताय: to you who are one though appearing as separate beings
• पृथक्-भूत-एक-भूताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पृथक् (अव्यय) + भूत (भू धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + भूत (भू धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (पृथग्भूतानां एकभूतः)

• भूत-भूताय: to the being of beings
• भूत-भूताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: भूत (भू धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक) + भूत (भू धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (भूतानां भूतः/भूतभूतः)

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक; अव्ययीभाववत् प्रयोग)
• Form: नमस्कारार्थक-अव्यय (salutatory particle); सामान्यतः चतुर्थी-संबन्धः

• प्र-भूत-भूत-भूताय: to the abundant source/being of all beings
• प्र-भूत-भूत-भूताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: प्र (उपसर्ग) + भूत (भू धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक) + भूत (भू धातु, क्त) + भूत (भू धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (प्रभूतः = अत्यन्तं भूतः/प्रचुरः; भूतानां भूतः)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• भूत-आत्मने: to the Self of beings
• भूत-आत्मने: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: भूत (भू धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भूतानाम् आत्मा)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक; अव्ययीभाववत् प्रयोग)
• Form: नमस्कारार्थक-अव्यय (salutation particle)

Speaker

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya, within a stotra describing Vishnu’s all-pervading supremacy)

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the significance of Vishnu being called the one who appears as many in the Vishnu Purana?

This verse presents Vishnu as the single supreme reality that manifests as the multiplicity of beings, affirming both cosmic unity and divine sovereignty over all existence.

How does Sage Parāśara explain the concept of the Inner Self (Bhūtātman)?

Through this praise, Parāśara indicates that Vishnu is not merely a distant creator but the indwelling Ātman within all beings—the sustaining presence by which every creature lives and exists.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is affirmed as Para Brahman—the source, pervader, and inner ruler of all beings—supporting core Vaishnava metaphysics where the universe depends upon and is governed by Him.