Vamana Purana — Saptarishis Seek Uma for Shiva, Shloka 74

The Saptarishis Seek Uma for Shiva: Himavan Grants the Marriage

Devanagari script

ततस्तु देवप्रवरो महेश्वरः पृथूदके स्नानमपास्तकल्मषः कृत्वा सनन्दिः सगणः सवाहनो महागिरिं मन्दरमाजगाम

Transliteration

tatastu devapravaro maheśvaraḥ pṛthūdake snānamapāstakalmaṣaḥ kṛtvā sanandiḥ sagaṇaḥ savāhano mahāgiriṃ mandaramājagāma

Translation

پھر دیوتاؤں میں برتر مہیشور نے پرتھودک میں غسل کر کے آلودگیاں دور کیں؛ نندی، اپنے گنوں اور سواری سمیت وہ عظیم پہاڑ مندر پر آ پہنچے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध; वाक्य-क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्+तस्)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (then/from there)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक (but/indeed)

• देवप्रवरः: the foremost among gods
• देवप्रवरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवप्रवर (प्रातिपदिक: देव+प्रवर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि/विशेष्य (epithet)

• महेश्वरः: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक: महा+ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवप्रवरस्य समानाधिकरण (apposition)

• पृथूदके: in/at Pṛthūdaka
• पृथूदके: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथूदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अपास्तकल्मषः: with sins removed/purified
• अपास्तकल्मषः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपास्तकल्मष (प्रातिपदिक: अपास्त+कल्मष)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (one whose sin is removed) महेश्वरस्य

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund): having done (i.e., having bathed)

• सनन्दिः: together with Nandin
• सनन्दिः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-नन्दि (प्रातिपदिक: स+नन्दि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सहार्थक-समास: नन्दिना सह (accompanied by Nandin)

• सगणः: with his attendants/gaṇas
• सगणः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-गण (प्रातिपदिक: स+गण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सहार्थक-समास: गणैः सह

• सवाहनः: with his mount/vehicle
• सवाहनः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-वाहन (प्रातिपदिक: स+वाहन)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सहार्थक-समास: वाहनेन सह

• महागिरिम्: the great mountain
• महागिरिम्: Karma (कर्म; गत्यर्थक-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: महागिरि (प्रातिपदिक: महा+गिरि)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गन्तव्य-देश

• मन्दरम्: Mandara (mountain)
• मन्दरम्: Karma (कर्म; गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: मन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; महागिरिम् इति विशेष्यस्य नाम (appositional)

• आजगाम: came/went to
• आजगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ+गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speakers

• Narrative frame not explicit in the verse; commonly embedded in Pulastya–Nārada narration (verify from chapter context).

Primary Deities

• Shiva
• Nandin

Key Themes

• Shaivism
• Tirtha Mahatmya
• Pilgrimage
• Purification (apāsta-kalmaṣa)
• Sacred Mountain

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purification is portrayed as effectual (“sins removed”) and is followed by purposeful movement toward worship/holy action; inner cleansing precedes higher spiritual engagement.

How does this fit the Pancalakshana?

Falls under dharma/ācāra and tīrtha-māhātmya narrative expansions typical of Purāṇas; not a core sarga/pratisarga unit, but an instructive sacred-geography episode.

What is the symbolic significance?

Mandara, a paradigmatic sacred mountain, functions as an axis of ritual elevation; Śiva’s retinue (Nandin, gaṇas, vāhana) externalizes divine sovereignty ordered around dharma.