Home›Vamana Purana›Adh. 8›Shloka 72
←Previous Verse
Next Verse→

Vamana Purana — Prahlada's Victory through Bhakti, Shloka 72

Prahlada’s Defeat in Battle and Victory through Bhakti (Nara-Narayana Episode)

Devanagari script

एवं पुरा नारद दानवेन्द्रो नारायणेनोत्तमपूरुषेण पराजितश्चापि विमुच्य राज्यं तस्थौ मनो धातरि सन्निवेश्य

Transliteration

evaṃ purā nārada dānavendro nārāyaṇenottamapūruṣeṇa parājitaścāpi vimucya rājyaṃ tasthau mano dhātari sanniveśya

Translation

یوں، اے نارَد، قدیم زمانے میں دانَووں کا سردار، اُتم پُرش نارائن کے ہاتھوں مغلوب ہونے پر بھی، سلطنت چھوڑ کر، دھاتری میں اپنے دل کو جما کر قائم رہا۔

Word by Word
एवम्thus
एवम्:
सम्बन्ध (manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (manner adverb)
पुराformerly
पुरा:
कालाधिकरण
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (formerly)
नारदO Nārada
नारद:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
दानवेन्द्रःthe lord of the Dānavas
दानवेन्द्रः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootदानवेन्द्र (प्रातिपदिक: दानव + इन्द्र)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नारायणेनby Nārāyaṇa
नारायणेन:
कर्ता (agent in passive)
TypeNoun
Rootनारायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
उत्तमपूरुषेणby the Supreme Person
उत्तमपूरुषेण:
कर्ता (agent in passive; apposition)
TypeNoun
Rootउत्तमपूरुष (प्रातिपदिक: उत्तम + पुरुष)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; नारायणेन इति विशेषण/समनाधिकरण
पराजितःdefeated
पराजितः:
विशेषण (विशेष्यः—दानवेन्द्रः)
TypeAdjective
Rootजि (धातु) उपसर्ग-पर + √जि → पराजित (कृदन्त/भूतकर्मणि)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘defeated’
चand
च:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-कार (also/even)
विमुच्यhaving given up
विमुच्य:
पूर्वकालक्रिया
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) उपसर्ग-वि + √मुच् → विमुच्य (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having released/abandoned’
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
कर्म (object of विमुच्य)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तस्थौremained/stood
तस्थौ:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → तस्थौ
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मनःmind
मनः:
कर्म (object of सन्निवेश्य)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
धातरिin Dhātṛ (the Sustainer/Creator)
धातरि:
अधिकरण (locus)
TypeNoun
Rootधातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in the Creator/Supporter’ (Brahmā/Viṣṇu as dhātṛ)
सन्निवेश्यhaving fixed (it)
सन्निवेश्य:
पूर्वकालक्रिया
TypeVerb
Rootविश् (धातु) उपसर्ग-नि + √विश् (णिच्) → निवेशय; उपसर्ग-सं + सन्निवेश्य (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having fixed/placed’
Speakers
Narrator addressing Nārada (frame tradition: Pulastya → Nārada)
Primary Deities
Vishnu (Nārāyaṇa)
Key Themes
VaishnavismSurrender (śaraṇāgati-like renunciation)Yoga/meditative absorptionDaitya king as dharmic exemplarTheology of the Supreme Person (uttama-puruṣa)
Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Defeat by the Divine is not disgrace but instruction: the verse frames true victory as inner steadiness—placing the mind in the divine support (Dhātṛ) after relinquishing attachment to dominion.

Vamśānucarita/Carita: it summarizes a key turn in the Daitya-royal narrative and its moral resolution. It also serves as didactic dharma-kathā within the purāṇic frame dialogue.

‘Vimucya rājya’ (releasing kingship) symbolizes release from possessiveness; ‘mano dhātari’ indicates re-centering consciousness in the cosmic upholder—suggesting that stability lies not in territory but in the sustaining Absolute.

←Previous Verse
Next Verse→