Vamana Purana — Nara-Narayana's Tapas, Shloka 99

Nara-Narayana’s Tapas, Indra’s Temptation, and the Burning of Kama: The Origin of Ananga and the Shiva-Linga Episode

Devanagari script

नाहस्थानं शुभाकारं यदासीद्वज्रभूषितम् तज्जातं केसरारण्यं बकुलं नामतो मुने

Transliteration

nāhasthānaṃ śubhākāraṃ yadāsīdvajrabhūṣitam tajjātaṃ kesarāraṇyaṃ bakulaṃ nāmato mune

Translation

اے مُنی، ناک کے مقام پر جو خوش شکل حصہ بجلی/وَجر جیسی چمک سے آراستہ تھا، وہ ‘بکول’ نام کے کیسر کے جنگل میں بدل گیا۔

Word by Word

• नाहस्थानम्: the place at the navel
• नाहस्थानम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाह + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (नाहस्य स्थानम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• शुभाकारम्: of auspicious form
• शुभाकारम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुभ + आकार (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (शुभः आकारः यस्य/शुभाकारम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (नाहस्थानम्)

• यत्: that which
• यत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• वज्रभूषितम्: adorned with vajra (diamond/thunderbolt)
• वज्रभूषितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वज्र + भूषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (वज्रेण भूषितम्); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

• तत्: that (same)
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• जातम्: became
• जातम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (predicative); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• केसरारण्यं: a forest of kesara trees
• केसरारण्यं: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केसर + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (केसराणाम् अरण्यम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• बकुलम्: Bakula (name)
• बकुलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (केसरारण्यस्य नाम)

• नामतः: by name
• नामतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नामतः (अव्यय)
• Form: प्रकार/निमित्तवाचक अव्यय (by name/as to name)

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

Speakers

• Pulastya to Nārada (typical framing for this section; not explicitly stated in the provided excerpt)

Key Themes

• Sacred Geography
• Tīrtha Māhātmya
• Mythic Etiology (place-name origins)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The landscape is presented as sanctified and meaningful, not merely physical: sacred places originate from divine/numinous sources, encouraging reverence and mindful conduct in tīrthas.

How does this fit the Pancalakshana?

Primarily within Vamśānucarita / narrative description of holy places and their origins (tīrtha-māhātmya material), rather than sarga/pratisarga cosmogenesis.

What is the symbolic significance?

Linking a forest to a divine body-location (the nose) sacralizes geography through embodied symbolism; ‘vajra-adornment’ suggests indestructible purity/effulgence marking the site’s potency.