HomeVamana PuranaAdh. 38Shloka 4
Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Jabali Bound by the MonkeyJabali Bound by the Monkey: Nandayanti’s Ordeal and the Yamuna–Hiranyavati Sacred Corridor

तत्रासतो ऽस्त सुचिरं फलमूलान्यथाश्नतः कालो ऽत्यगाद् वरारोहे बहुवर्षगणो वने

tatrāsato 'sta suciraṃ phalamūlānyathāśnataḥ kālo 'tyagād varārohe bahuvarṣagaṇo vane

وہ وہاں بہت مدت تک رہا اور جیسے میوے اور جڑیں ملیں ویسے ہی کھاتا رہا۔ اے خوش‌کمر خاتون، اس جنگل میں اس پر بہت سے برس گزر گئے۔

tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
āsataḥof the two staying
āsataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootās (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle) ‘āsat’; पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), द्विवचन (of the two who were staying)
astawestward/at sunset
asta:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootasta (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (towards the west/setting)
suciramfor a long time
suciram:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsucira (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण (accusative of duration)
phala-mūlānifruits and roots
phala-mūlāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootphala + mūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन; द्वन्द्व-समास (फलानि च मूलानि च)
yathāas/according to
yathā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (as/according as)
aśnataḥof the two eating
aśnataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootaś (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle) ‘aśnat’; पुंलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन (of the two eating)
kālaḥtime
kālaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
atyagātpassed
atyagāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootati + gam (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: अति
vara-āroheO fair-hipped one
vara-ārohe:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvara + āroha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (वरम् आरोहणं यस्याः = of lovely ascent/hips)
bahu-varṣa-gaṇaḥconsisting of many years
bahu-varṣa-gaṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu + varṣa + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (kālaḥ); तत्पुरुष (बहूनि वर्षाणि = many years; gaṇa = collection)
vanein the forest
vane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
Narrator to a female listener (vocatives: sundari/varārohe across verses)
Ascetic subsistence (phala-mūla)Long-duration exile/penanceTemporal scale in sacred landscape narratives

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }