HomeVamana PuranaAdh. 15Shloka 40
Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Dietary Rules & PurificationDietary Rules, Purification (Śauca), and the Duties of the Householder and Forest-Dweller

नित्यस्य कर्मणो हानिः केवलं मृतजन्मसु न तु नैमित्तिकोच्छेदः कर्त्तव्यो हि कथञ्चन

nityasya karmaṇo hāniḥ kevalaṃ mṛtajanmasu na tu naimittikocchedaḥ karttavyo hi kathañcana

موت یا پیدائش کے اَشَوچ میں صرف نِتیہ کرم معطل ہوتے ہیں؛ مگر نَیمِتِّک (موقعہ وار) کرم کسی حال میں ترک نہیں کرنے چاہییں۔

nityasyaof the daily (obligatory)
nityasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootnitya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (कर्मणः इति नपुंसकस्य विशेषणम्), षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
karmaṇaḥof (ritual) duty/action
karmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध
hāniḥcessation/loss
hāniḥ:
Karta (कर्ता/वाक्यविषयः)
TypeNoun
Roothāni (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक-संज्ञा
kevalamonly
kevalam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkevala (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण); ‘only/merely’
mṛta-janmasuin cases of death (occasions)
mṛta-janmasu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootmṛta + janman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘मृतं जन्म’ = death-birth/occasion of death); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन; अधिकरण
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
tubut
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थ (but/however)
naimittika-ucchedaḥcessation of occasional (rites)
naimittika-ucchedaḥ:
Karta (कर्ता/वाक्यविषयः)
TypeNoun
Rootnaimittika + uccheda (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नैमित्तिकस्य उच्छेदः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
kartavyaḥto be done/should be performed
kartavyaḥ:
Vidhi (विधेय/आदेश)
TypeAdjective
Rootkṛ (धातु) + tavya (कृत्य-प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (तव्यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be done)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
kathañcanain any way (at all)
kathañcana:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkathañcana (अव्यय)
Formअव्यय; ‘in any way/at all’ (emphatic)
Unspecified in input (commonly Pulastya → Nārada as overarching frame)
Vrata/RitualsĀśauca (birth/death impurity)Nitya vs Naimittika dutiesRitual continuity

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Dharma is contextual: impurity rules may temporarily suspend routine practice, yet one must not abandon cause-based duties. The teaching prioritizes discernment (viveka) over blanket renunciation of obligation.

It belongs to Purāṇic dharma-ācāra material rather than the five classical lakṣaṇas; many Purāṇas incorporate such normative guidance alongside myth and genealogy.

The distinction implies that ‘daily rhythm’ may pause under liminal conditions (birth/death), but dharma responding to a specific sacred occasion must continue—symbolizing steadiness of moral responsibility amid life’s transitions.