Shloka 13

Dietary Rules & Purification — Dietary Rules, Purification (Śauca), and the Duties of the Householder and Forest-Dweller

Devanagari script

औदुम्बराणां चाम्लेन क्षारेण त्रपुसीसयोः भस्माम्बिभिश्च कांस्यानां शुद्धिः प्लावोद्रवस्य च

Transliteration

audumbarāṇāṃ cāmlena kṣāreṇa trapusīsayoḥ bhasmāmbibhiśca kāṃsyānāṃ śuddhiḥ plāvodravasya ca

Translation

اودُمبَر (گولر) کی لکڑی کی چیزیں ترش مادّے سے پاک ہوتی ہیں؛ ٹِن اور سیسہ کھار سے پاک ہوتے ہیں؛ کانسے کے برتن راکھ اور پانی سے پاک ہوتے ہیں؛ اور جو چیز دھو کر/بھگو کر پاک کی جائے یا جو بہہ کر نکل گئی/چھلک گئی ہو، اس کے لیے بھی تطہیر کا حکم بیان ہوا ہے۔

Word by Word

• औदुम्बराणाम्: of (vessels/objects) made of udumbara wood
• औदुम्बराणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: औदुम्बर (प्रातिपदिक; उदुम्बर-सम्बन्धी)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6 विभक्ति), बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अम्लेन: with sour liquid / acid
• अम्लेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: अम्ल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), एकवचन

• क्षारेण: with alkali
• क्षारेण: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: क्षार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), एकवचन

• त्रपु-सीसयोः: of tin and lead
• त्रपु-सीसयोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: त्रपु (प्रातिपदिक) + सीस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6 विभक्ति), द्विवचन; द्वन्द्वः (त्रपु च सीसं च)

• भस्म-अम्बिभिः: with ash and water
• भस्म-अम्बिभिः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: भस्म (प्रातिपदिक) + अम्बु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), बहुवचन; द्वन्द्वः (भस्म च अम्बु च)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• कांस्यानाम्: of bronze vessels
• कांस्यानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कांस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6 विभक्ति), बहुवचन

• शुद्धिः: purification (is)
• शुद्धिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन

• प्लाव-उद्रवस्य: of floating scum/efflorescence (a kind of impurity)
• प्लाव-उद्रवस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: प्लाव (प्रातिपदिक) + उद्रव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6 विभक्ति), एकवचन; तत्पुरुषः (प्लावस्य उद्रवः)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

Speakers

• Pulastya to Nārada (standard frame; specific attribution not explicit in the verse)

Key Themes

• Vrata/Rituals
• Dharma (Ācāra)
• Śauca (Purity)
• Material culture (vessel cleansing)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Dharma is operationalized through appropriate means: different substances require different purifiers. The ethic is suitability (yogyatā)—choosing the right corrective measure rather than applying a single rigid rule.

How does this fit the Pancalakshana?

Ancillary dharma/ācāra teaching (prakīrṇaka), not a pañcalakṣaṇa core narrative unit.

What is the symbolic significance?

Sour and alkaline agents signify opposite but complementary forces that restore balance—mirroring the broader Purāṇic tendency to harmonize methods for maintaining order (ṛta/dharma) in daily life.