Verse 65

Yogatattva

Sanskrit (Devanagari)

ततो भवेद् घटावस्था पवनाभ्यासतत्परा । प्राणोऽपानो मनो बुद्धिर्जीवात्मपरमात्मनोः ॥ अन्योन्यस्याविरोधेन एकता घटते यदा । घटावस्थेति सा प्रोक्ता तच्चिह्नानि ब्रवीम्यहम् ॥६५-६६॥

Padapatha (Word Split)

ततः । भवेत् । घट-अवस्था । पवन-अभ्यास-तत्-पराः । प्राणः । अपानः । मनः । बुद्धिः । जीव-आत्म-परम-आत्मनोः । अन्योन्यस्य । अविरोधेन । एकता । घटते । यदा । घट-अवस्था-इति । सा । प्रोक्ता । तत्-चिह्नानि । ब्रवीमि । अहम् ॥६५-६६॥

IAST Transliteration

tato bhaved ghaṭāvasthā pavanābhyāsatatparā | prāṇo 'pāno mano buddhir jīvātmaparamātmanoḥ || anyonyasyāvirodhena ekatā ghaṭate yadā | ghaṭāvasthā iti sā proktā tacchihnāni bravīmy aham ||65–66||

Translation

پھر ‘گھٹ آوستھا’ پیدا ہوتی ہے، جو پون (سانس) کی مشق میں یکسو ہوتی ہے۔ جب پران اور اپان، من اور بدھی، اور جیواتما و پرماتما باہمی مخالفت کے بغیر ایک ہو جائیں، اسی کو گھٹ آوستھا کہتے ہیں۔ اس کی نشانیاں میں بیان کرتا ہوں۔

Academic Translation

Then arises the ‘ghaṭa-stage’, devoted to the practice of breath. When prāṇa and apāna, mind and intellect, and the individual self and the supreme self attain unity without mutual opposition, that is declared to be the ghaṭa-stage. Its signs I shall describe.

Verse Context

• Union (aikya) and non-opposition (avirodha) culminating in jīva–Paramātman integration; preparatory samādhi framework
• Mahavakya: Supportive/interpretive: describes experiential convergence toward the import of ‘Tat Tvam Asi’ (identity of jīva and Brahman) as yogic integration; not itself a mahāvākya.
• Krishna Yajurveda
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)