Verse 59
Yogatattva
अल्पमूत्रपुरीषश्च स्वल्पनिद्रश्च जायते । कीलवो दृषिका लाला स्वेददुर्गन्धतानने ॥ एतानि सर्वथा तस्य न जायन्ते ततः परम् । ततोऽधिकतराभ्यासाद् बलम् उत्पद्यते बहु ॥ येन भूचरसिद्धिः स्याद् भूचराणां जये क्षमः । व्याघ्रो वा शरभो व्यापि गजो गवय एव वा ॥ सिंहो वा योगिना तेन म्रियन्ते हस्तताडिताः । कन्दर्पस्य यथा रूपं तथा स्यादपि योगिनः ॥
अल्प-मूत्र-पुरीषः च । स्वल्प-निद्रः च । जायते । कीलवः । दृषिका । लाला । स्वेद-दुर्गन्धता-आनने । एतानि । सर्वथा । तस्य । न । जायन्ते । ततः । परम् । ततः । अधिकतर-अभ्यासात् । बलम् । उत्पद्यते । बहु । येन । भूचर-सिद्धिः । स्यात् । भूचराणाम् । जये । क्षमः । व्याघ्रः । वा । शरभः । व्यापि । गजः । गवयः । एव । वा । सिंहः । वा । योगिना । तेन । म्रियन्ते । हस्त-ताडिताः । कन्दर्पस्य । यथा । रूपम् । तथा । स्यात् । अपि । योगिनः ।
alpamūtrapurīṣaś ca svalpanidraś ca jāyate | kīlavo dṛśikā lālā svedadurgandhatānane || etāni sarvathā tasya na jāyante tataḥ param | tato’dhikatarābhyāsād balam utpadyate bahu || yena bhūcarasiddhiḥ syād bhūcarāṇāṃ jaye kṣamaḥ | vyāghro vā śarabho vyāpi gajo gavaya eva vā || siṃho vā yoginā tena mriyante hastatāḍitāḥ | kandarpasya yathā rūpaṃ tathā syād api yoginaḥ ||
پیشاب و پاخانہ کی مقدار کم ہو جاتی ہے اور نیند بھی کم رہتی ہے؛ سوئیوں جیسی چبھن، آنکھوں کی کپکپاہٹ، رال بہنا، اور چہرے پر بدبو دار پسینہ بھی ہو سکتا ہے۔ پھر اس کے بعد یہ سب اس کے لیے ہرگز پیدا نہیں ہوتے۔ اس کے بعد زیادہ شدید ریاضت سے بڑی قوت پیدا ہوتی ہے، جس سے ‘بھُوچر’ نامی سِدّھی حاصل ہوتی ہے اور وہ زمینی مخلوقات پر فتح کے قابل ہو جاتا ہے—ببر، شَرَبھ، تیندوا، ہاتھی، جنگلی بیل یا شیر—کہا جاتا ہے کہ یوگی کے ہاتھ کی ضرب سے وہ مر جاتے ہیں؛ اور یوگی کی ہیئت کام دیو (کَندَर्प) جیسی ہو جاتی ہے۔
Scant urination and excretion, and little sleep, arise; there may be pricking sensations, trembling of the eyes, salivation, and sweat with a foul odor on the face. Thereafter these do not arise for him at all. Then, through more intense practice, great strength arises, by which the ‘earth-moving’ accomplishment occurs and he becomes capable of victory over creatures of the earth—tiger, śarabha, leopard, elephant, wild ox, or lion—said to die when struck by the yogin’s hand; and the yogin’s form becomes like that of Kāma.