Verse 21
Sita
तत्र त्रयीमयं शास्त्रमाद्यं सर्वार्थदर्शनम् । ऋग्यजुःसामरूपत्वात्त्रयीति परिकीर्तिता । कार्यसिद्धेन चतुर्धा परिकीर्तिता । ऋचो यजूंषि सामानि अथर्वाङ्गिरसस्तथा । चातुर्होत्रप्रधानत्वाल्लिङ्गादित्रितयं त्रयी । अथर्वाङ्गिरसं रूपं सामऋग्यजुरात्मकम्॥२१-२३॥
तत्र । त्रयी-मयम् । शास्त्रम् । आद्यम् । सर्व-अर्थ-दर्शनम् । ऋक्-यजुः-साम-रूपत्वात् । त्रयी इति । परिकीर्तिता । कार्य-सिद्धेन । चतुर्धा । परिकीर्तिता । ऋचः । यजूंषि । सामानि । अथर्व-अङ्गिरसः । तथा । चातुः-होत्र-प्रधानत्वात् । लिङ्ग-आदि-त्रितयम् । त्रयी । अथर्व-अङ्गिरसम् । रूपम् । साम-ऋग्-यजुः-आत्मकम् ॥२१-२३॥
tatra trayīmayaṃ śāstram ādyaṃ sarvārtha-darśanam | ṛg-yajuḥ-sāma-rūpatvāt trayīti parikīrtitā | kārya-siddhena caturdhā parikīrtitā | ṛco yajūṃṣi sāmāni atharvāṅgirasas tathā | cātur-hotrapradhānatvāl liṅgādi-tritayaṃ trayī | atharvāṅgirasaṃ rūpaṃ sāma-ṛg-yajur-ātmakam ||21–23||
وہاں “تریئی” سے مرکّب ازلی شاستر ہے جو تمام مقاصد کا دیدار کرانے والا ہے۔ چونکہ وہ رِگ، یجُس اور سام کی صورت رکھتا ہے اس لیے “تریئی” کہلاتا ہے۔ اپنے کارِ تام کی تکمیل کے اعتبار سے وہ چار گونہ بھی کہا گیا ہے: رِچائیں، یجُوںش، سامان اور نیز اتھروانگیرس۔ چونکہ چاتُرہوتر (چار ہوتاؤں کا یَجْن) اصل ہے، اس لیے لِنگ سے شروع ہونے والی تثلیث “تریئی” کہلاتی ہے۔ اتھروانگیرس کی صورت بھی سام، رِگ اور یجُس ہی کی ماہیت رکھتی ہے۔
There, the primordial scripture, consisting of the ‘threefold (Veda),’ is the revealer of all aims. Because it has the form of Ṛg, Yajus, and Sāman, it is proclaimed as ‘the threefold (trayī).’ By the accomplishment of its function it is also proclaimed as fourfold: the Ṛks, the Yajūṃṣis, the Sāmans, and likewise the Atharvāṅgirasa. Because the cāturhotra is primary, the triad beginning with the liṅga is (called) ‘trayī.’ The Atharvāṅgirasa form is of the nature of Sāman, Ṛg, and Yajus.