Verse 10

Sarvasara

Sanskrit (Devanagari)

ब्रह्मादिपिपीलिकापर्यन्तं सर्वप्राणिबुद्धिष्ववशिष्टतयोपलभ्यमानः सर्वप्राणिबुद्धिस्थो यदा तदा कूटस्थ इत्युच्यते॥१०॥

Padapatha (Word Split)

ब्रह्म-आदि-पिपीलिका-पर्यन्तम् । सर्व-प्राणि-बुद्धिषु । अवशिष्टतया । उपलभ्यमानः । सर्व-प्राणि-बुद्धि-स्थः । यदा । तदा । कूटस्थः । इति । उच्यते ॥१०॥

IAST Transliteration

brahmādi-pipīlikā-paryantaṃ sarva-prāṇi-buddhiṣv avaśiṣṭatayopalabhyamānaḥ sarva-prāṇi-buddhi-stho yadā tadā kūṭastha ity ucyate ||10||

Translation

وہ حقیقت جو برہما سے لے کر چیونٹی تک، تمام جانداروں کی بودھی (عقل) میں ایک غیر متبدّل باقی رہنے والی حیثیت سے پہچانی جاتی ہے—اور ہر ذی روح کی بودھی میں قائم ہے—اسی اعتبار سے اسے “کُوٹستھ” (ثابت و قائم، غیر متغیّر آتما) کہا جاتا ہے۔

Academic Translation

That which, from Brahmā down to the ant, is apprehended as the residual (unchanging) remainder in the intellects of all beings—being present in the intellect of every living creature—then and in that respect is called “kūṭastha” (the immutable, abiding Self).

Verse Context

• Atman as kūṭastha (immutable witness-consciousness)
• Mahavakya: Supports the import of “Aham Brahmāsmi” and “Tat tvam asi” by identifying the same unchanging consciousness in all beings.
• Atharva
• Chandas: Prose