Verse 8
Mahavakya
सहस्रभानुमच्छुरितापूरितत्वादलिप्या पारावारपूर इव । नैषा समाधिः । नैषा योगसिद्धिः । नैषा मनोलयः । ब्रह्मैक्यं तत् । आदित्यवर्णं तमसस्तु पारे । सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरः । नामानि कृत्वाऽभिवदन् यदास्ते । धाता पुरस्ताद्यमुदाजहार । शक्रः प्रविद्वान् प्रदिशश्चतस्रः । तमेव विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते । यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः । तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्ते । यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥७–१०॥
सहस्र-भानुमत्-छुरित-आपूरितत्वात् । अलिप्या । पार-अवार-पूरः इव । न एषा समाधिः । न एषा योग-सिद्धिः । न एषा मनः-लयः । ब्रह्म-ऐक्यम् तत् । आदित्य-वर्णम् । तमसः तु पारे । सर्वाणि रूपाणि विचित्य । धीरः । नामानि कृत्वा । अभिवदन् । यत् आस्ते । धाता पुरस्तात् । यम् उदाजहार । शक्रः । प्रविद्वान् । प्रदिशः चतस्रः । तम् एव विद्वान् । अमृतः इह भवति । न अन्यः पन्थाः । अयनाय विद्यते । यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त । देवाः । तानि धर्माणि । प्रथमानि आसन् । ते ह नाकम् । महिमानः सचन्ते । यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥
sahasrabhānumacchuritāpūritatvād alipyā pārāvārapūra iva | naiṣā samādhiḥ | naiṣā yogasiddhiḥ | naiṣā manolayaḥ | brahmaikyaṃ tat | ādityavarṇaṃ tamasastu pāre | sarvāṇi rūpāṇi vicitya dhīraḥ | nāmāni kṛtvā’bhivadan yadāste | dhātā purastād yam udājahāra | śakraḥ pravidvān pradiśaś catasraḥ | tam eva vidvān amṛta iha bhavati | nānyaḥ panthā ayanāya vidyate | yajñena yajñam ayajanta devāḥ | tāni dharmāṇi prathamāny āsan | te ha nākaṃ mahimānaḥ sacante | yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ ||7–10||
ہزار کرنوں والے سورج کی تجلّی سے یہ سراسر بھر گیا اور ہر سو پھیل گیا، اس لیے یہ آلودہ نہیں ہوتا—گویا سیلاب جو دور و نزدیک دونوں کناروں کو بھر دے۔ یہ نہ سمادھی ہے، نہ یوگ کی کوئی سِدّھی، نہ من کا لَے: یہی برہمن کے ساتھ ایکتا ہے۔ وہ آدتیہ کے رنگ کا ہے، تاریکی کے پار۔ دھیر (ثابت قدم) سب صورتوں کو پرکھ کر، نام تراش کر اور انہیں ادا کرتا ہوا بھی، اندر سے گواہ کی طرح غیر متغیر رہتا ہے۔ دھاتا (خالق) نے آغاز ہی میں اسی کا اعلان کیا؛ شکر (اندرا) نے، جو جاننے والا ہے، چاروں سمتوں میں (اسی کو) بتایا۔ اسی کو جان کر انسان یہیں امر ہو جاتا ہے؛ جانے (موکش) کا کوئی اور راستہ نہیں۔ یَجْن سے دیوتاؤں نے یَجْن ہی کی پوجا کی؛ وہی اولین دھرم/آئین تھے۔ وہ آکاش/سورگ کی عظمت کو پہنچے، جہاں قدیم سادھیا دیوتا ہیں۔
Because it is filled and pervaded by the (radiance) of the thousand-rayed (Sun), it is untainted—like a flood that fills both the farther and nearer shores. This is not samādhi; this is not yogic attainment; this is not dissolution of mind: that is Brahman-unity. (He is) of solar hue, beyond darkness. The steadfast one, having discerned all forms, having fashioned names, and uttering them, remains otherwise (as the witness). The Creator proclaimed Him from the beginning; Indra, the knower, (proclaimed Him) in the four directions. Knowing Him alone, one becomes immortal here; there is no other path for going (to liberation). By sacrifice the gods worshipped the Sacrifice; those were the first ordinances. They indeed attained the greatness of heaven, where the former Sādhyas, the gods, are.