Verse 43
Katharudra
प्रत्यगात्मतया भाति ज्ञानाद्वेदान्तवाक्यजात् ॥
शुद्धमीश्वरचैतन्यं जीवचैतन्यमेव च ।
प्रमाता च प्रमाणं च प्रमेयं च फलं तथा ॥
इति सप्तविधं प्रोक्तं भिद्यते व्यवहारतः ।
मायोपाधिविनिर्मुक्तं शुद्धमित्यभिधीयते ॥
मायासंबन्धतश्चेशो जीवोऽविद्यावशस्तथा ।
अन्तःकरणसंबन्धात्प्रमातेत्यभिधीयते ॥
तथा तद्वृत्तिसंबन्धात्प्रमाणमिति कथ्यते ।
अज्ञातमपि चैतन्यं प्रमेयमिति कथ्यते ॥
तथा ज्ञातं च चैतन्यं फलमित्यभिधीयते ॥
प्रत्यक्-आत्मतया भाति । ज्ञानात् वेदान्त-वाक्य-जात् ॥
शुद्धम् ईश्वर-चैतन्यम् । जीव-चैतन्यम् एव च ।
प्रमाता च । प्रमाणम् च । प्रमेयम् च । फलम् तथा ॥
इति सप्त-विधम् प्रोक्तम् । भिद्यते व्यवहारतः ।
माया-उपाधि-विनिर्मुक्तम् शुद्धम् इति अभिधीयते ॥
माया-सम्बन्धतः च ईशः । जीवः अविद्या-वशः तथा ।
अन्तःकरण-सम्बन्धात् प्रमाता इति अभिधीयते ॥
तथा तत्-वृत्ति-सम्बन्धात् प्रमाणम् इति कथ्यते ।
अज्ञातम् अपि चैतन्यम् प्रमेयम् इति कथ्यते ॥
तथा ज्ञातम् च चैतन्यम् फलम् इति अभिधीयते ॥
pratyagātmatayā bhāti jñānād vedāntavākyajāt ||
śuddham īśvaracaitanyaṃ jīvacaitanyam eva ca |
pramātā ca pramāṇaṃ ca prameyaṃ ca phalaṃ tathā ||
iti saptavidhaṃ proktaṃ bhidyate vyavahārataḥ |
māyopādhivinirmuktaṃ śuddham ity abhidhīyate ||
māyāsambandhataś ceśo jīvo’vidyāvaśas tathā |
antaḥkaraṇasambandhāt pramātety abhidhīyate ||
tathā tadvṛttisambandhāt pramāṇam iti kathyate |
ajñātam api caitanyaṃ prameyam iti kathyate ||
tathā jñātaṃ ca caitanyaṃ phalam ity abhidhīyate ||
ویدانتی مہاوَاکیوں کے مجموعے سے اُٹھنے والے گیان کے ذریعہ (آتما) پرتیاگ آتما، یعنی باطنی خودی کے طور پر روشن ہوتی ہے۔ شُدھ چَیتنْیہ، ایشور-چَیتنْیہ، جیوا-چَیتنْیہ، پرماتا (جاننے والا)، پرمان (علم کا وسیلہ)، پرمیہ (معلوم ہونے والی شے) اور پھل—یہ سات صورتیں کہی گئی ہیں، جو صرف ویوہار (دنیاوی لین دین) کی سطح پر امتیاز رکھتی ہیں۔ جو مایا کے اُپادھی (محدود کرنے والے عارضی سہارے) سے آزاد ہو وہ ‘شُدھ’ کہلاتا ہے۔ مایا کے تعلق سے وہ ‘ایشور’ کہلاتا ہے؛ اور اوِدیا کے زیرِ اثر وہ ‘جیوا’ کہلاتا ہے۔ انتہکرن (باطنی آلہ) کے تعلق سے وہ ‘پرماتا’ کہلاتا ہے؛ اور اس کی ورتّی (ذہنی تبدیلی) کے تعلق سے ‘پرمان’ کہلاتا ہے۔ چَیتنْیہ اگرچہ نامعلوم ہو تو ‘پرمیہ’ کہلاتا ہے؛ اور جب وہ جان لیا جائے تو ‘پھل’ کہلاتا ہے۔
Through the knowledge arising from the collection of Vedāntic statements, (the Self) shines as the inner Self (pratyag-ātman). Pure consciousness, the consciousness of Īśvara, the consciousness of the jīva, the knower, the means of knowledge, the object of knowledge, and the result—thus it is said to be sevenfold, distinguished only at the level of empirical transaction. That which is free from the limiting adjunct of māyā is called ‘pure’. By association with māyā (it is called) Īśvara; the jīva is likewise under the control of avidyā. Through association with the inner organ (antaḥkaraṇa) it is called the knower; through association with its modification (vṛtti) it is called the means of knowledge. Consciousness, though unknown, is called the object of knowledge; and consciousness, when known, is called the result.