Verse 48
Akshi
विदेहमुक्ततात्रोक्ता सप्तमी योगभूमिका ।
अगम्या वचसां शान्ता सा सीमा सर्वभूमिषु ॥
लोकानुवर्तनं त्यक्त्वा त्यक्त्वा देहानुवर्तनम् ।
शास्त्रानुवर्तनं त्यक्त्वा स्वाध्यासापनयं कुरु ॥
ओङ्कारमात्रमखिलं विश्वप्राज्ञादिलक्षणम् ।
वाच्यवाच्यकताभेदाभेदेनानुपलब्धितः ॥
अकारमात्रं विश्वः स्यादुकारतैजसः स्मृतः ।
प्राज्ञो मकार इत्येवं परिपश्येत्क्रमेण तु ॥
समाधिकालात्प्रागेव विचिन्त्यातिप्रयत्नतः ।
स्थूलसूक्ष्मक्रमात्सर्वं चिदात्मनि विलापयेत् ॥
चिदात्मानं नित्यशुद्धबुद्धमुक्तसदद्वयम् ।
परमानन्दसन्देहो वासुदेवोऽहम् ओमिति ॥
आदिमध्यावसानेषु दुःखं सर्वमिदं यतः ।
तस्मात्सर्वं परित्यज्य तत्त्वनिष्ठो भवानघ ॥
अविद्यातिमिरातीतं सर्वाभासविवर्जितम् ।
आनन्दममलं शुद्धं मनोवाचामगोचरम् ॥
प्रज्ञानघनमानन्दं ब्रह्मास्मीति विभावयेत् ॥
विदेह-मुक्तता-त्र-उक्ता । सप्तमी । योग-भूमिका ।
अगम्या । वचसाम् । शान्ता । सा । सीमा । सर्व-भूमिषु ॥
लोक-अनुवर्तनम् । त्यक्त्वा । त्यक्त्वा । देह-अनुवर्तनम् ।
शास्त्र-अनुवर्तनम् । त्यक्त्वा । स्व-अध्यास-अपनयम् । कुरु ॥
ओङ्कार-मात्रम् । अखिलम् । विश्व-प्राज्ञ-आदि-लक्षणम् ।
वाच्य-वाच्यकता-भेद-अभेदेन । अनुपलब्धितः ॥
अकार-मात्रम् । विश्वः । स्यात् । उकार-तैजसः । स्मृतः ।
प्राज्ञः । मकारः । इति । एवम् । परिपश्येत् । क्रमेण । तु ॥
समाधि-कालात् । प्राक् । एव । विचिन्त्यात् । अति-प्रयत्नतः ।
स्थूल-सूक्ष्म-क्रमात् । सर्वम् । चित्-आत्मनि । विलापयेत् ॥
चित्-आत्मानम् । नित्य-शुद्ध-बुद्ध-मुक्त-सत्-अद्वयम् ।
परम-आनन्द-सन्देहः । वासुदेवः । अहम् । ओम् । इति ॥
आदि-मध्य-अवसानेषु । दुःखम् । सर्वम् । इदम् । यतः ।
तस्मात् । सर्वम् । परित्यज्य । तत्त्व-निष्ठः । भव । अनघ ॥
अविद्या-तिमिर-अतीतम् । सर्व-आभास-विवर्जितम् ।
आनन्दम् । अमलम् । शुद्धम् । मनः-वाचाम् । अगोचरम् ॥
प्रज्ञान-घनम् । आनन्दम् । ब्रह्म । अस्मि । इति । विभावयेत् ॥
videhamuktatātrōktā saptamī yogabhūmikā |
agamyā vacasāṃ śāntā sā sīmā sarvabhūmiṣu ||
lokānuvartanaṃ tyaktvā tyaktvā dehānuvartanam |
śāstrānuvartanaṃ tyaktvā svādhyāsāpanayaṃ kuru ||
oṅkāramātram akhilaṃ viśvaprajñādilakṣaṇam |
vācyavācyakatābhedābhedenānupalabdhitaḥ ||
akāramātraṃ viśvaḥ syād ukārattaijasaḥ smṛtaḥ |
prajño makāra ity evaṃ paripaśyet krameṇa tu ||
samādhikālāt prāg eva vicintyātiprayatnataḥ |
sthūlasūkṣmakramāt sarvaṃ cidātmani vilāpayet ||
cidātmānaṃ nityaśuddhabuddhamuktasadadvayam |
paramānandasandeho vāsudevo'ham om iti ||
ādimadhyāvasāneṣu duḥkhaṃ sarvam idaṃ yataḥ |
tasmāt sarvaṃ parityajya tattvaniṣṭho bhavānagha ||
avidyātimirātītaṃ sarvābhāsavivarjitam |
ānandam amalaṃ śuddhaṃ manovācām agocaram ||
prajñānaghanaṃ ānandaṃ brahmāsmīti vibhāvayet ||
یوگ کی ساتویں بھومिका ‘وِدَیہ مُکتی’ کے طور پر بیان ہوئی ہے—وہ پُرسکون، الفاظ سے ماورا، اور تمام مراحل کی آخری حد ہے۔ دنیا، بدن اور شاستر کی پیروی چھوڑ کر ادھیاس (غلط نسبت/عارضی شناخت) کو مٹا دو۔ سب کچھ صرف اومکارماتَر ہے—وِشو، تَیجَس، پراج्ञ وغیرہ کی علامتوں کے ساتھ؛ کیونکہ مدلول و دال کے فرق و عدمِ فرق کا ادراک نہیں ہوتا۔ ‘ا’ وِشو، ‘اُ’ تَیجَس، ‘م’ پراج्ञ—یوں ترتیب سے تمیز کرو۔ سمادھی سے پہلے ہی بڑی کوشش سے غور کر کے ثقیل سے لطیف تک سب کو چِد آتما میں جذب کرو۔ چِد آتما نِتیہ شُدھ، بُدھ، مُکت، سَت اور اَدوَیت؛ پرمانند کا یقین—‘میں واسودیو ہوں، اوم’. آغاز، وسط اور انجام میں سب دکھ ہے؛ اس لیے سب چھوڑ کر تتّو میں قائم رہو، اے بےگناہ۔ اوِدیا کے اندھیرے سے پرے، ہر نمود سے پاک، بےداغ شُدھ آنند، ذہن و زبان سے ماورا—یہ دھیان کرو: ‘میں پرجنان گھَن آنندسوروپ برہمن ہوں’۔
The seventh stage of yoga is declared to be disembodied liberation—peaceful, beyond words, the final boundary among all stages. Abandoning conformity to the world, to the body, and to scripture, remove superimposition. The whole is only Oṃ, characterized as Viśva, Prājña, etc., since the distinction/non-distinction of signified and signifier is not apprehended. A is Viśva; U is Taijasa; Prājña is M—thus one should discern sequentially. Before samādhi, reflect with great effort; dissolve everything from gross to subtle into the conscious Self. The conscious Self is eternally pure, intelligent, free, real, non-dual; (realize) ‘I am Vāsudeva, the certain supreme bliss—Oṃ.’ Since all this is suffering in beginning, middle, and end, therefore abandon all and be established in truth, O sinless one. Beyond the darkness of ignorance, devoid of all appearances, blissful, stainless, pure, beyond mind and speech—one should contemplate: ‘I am Brahman, a mass of consciousness and bliss.’