Verse 19
Akshi
असंसर्गाभिधामन्यां तृतीयां योगभूमिकाम् ।
ततः पतत्यसौ कान्तः पुष्पशय्यामिवामलाम् ॥
यथावच्छास्त्रवाक्यार्थे मतिमाधाय निश्चलाम् ।
तापसाश्रमविश्रान्तैरध्यात्मकथनक्रमैः ।
शिलाशय्यासनासीनो जरयत्यायुराततम् ॥
वनावनिविहारेण चित्तोपशमशोभिना ।
असङ्गसुखसौख्येन कालं नयति नीतिमान् ॥
अभ्यासात्साधुशास्त्राणां करणात्पुण्यकर्मणाम् ।
जन्तोर्यथावदेवेयं वस्तुदृष्टिः प्रसीदति ॥
तृतीयां भूमिकां प्राप्य बुद्धोऽनुभवति स्वयम् ॥
असंसर्ग-आभिधाम् अन्याम् तृतीयाम् योग-भूमिकाम् ।
ततः पतति असौ कान्तः पुष्प-शय्याम् इव अमलाम् ॥
यथा-वत् शास्त्र-वाक्य-अर्थे मतिम् आधाय निश्चलाम् ।
तापस-आश्रम-विश्रान्तैः अध्यात्म-कथन-क्रमैः ।
शिला-शय्या-आसन-आसीनः जरयति आयुः आततम् ॥
वन-अवनि-विहारेण चित्त-उपशम-शोभिना ।
असङ्ग-सुख-सौख्येन कालम् नयति नीति-मान् ॥
अभ्यासात् साधु-शास्त्राणाम् करणात् पुण्य-कर्मणाम् ।
जन्तोः यथा-वत् एव इयम् वस्तु-दृष्टिः प्रसीदति ॥
तृतीयाम् भूमिकाम् प्राप्य बुद्धः अनुभवति स्वयम् ॥
asaṃsargābhidhām anyāṃ tṛtīyāṃ yogabhūmikām |
tataḥ pataty asau kāntaḥ puṣpaśayyām ivāmalām ||
yathāvacchāstravākyārthe matim ādhāya niścalām |
tāpasāśramaviśrāntair adhyātmakathanakramaiḥ |
śilāśayyāsanāsīno jarayaty āyur ātatam ||
vanāvanivihāreṇa cittopaśamaśobhinā |
asaṅgasukhasaukhyeṇa kālaṃ nayati nītimān ||
abhyāsāt sādhūśāstrāṇāṃ karaṇāt puṇyakarmaṇām |
jantor yathāvad evaiyāṃ vastudṛṣṭiḥ prasīdati ||
tṛtīyāṃ bhūmikāṃ prāpya buddho 'nubhavati svayam ||
‘اَسَنسَرگ’ نامی یوگ کی تیسری بھومیکا میں وہ گویا بے داغ پھولوں کی سیج پر اتر کر آرام پاتا ہے۔ شاستری جملوں کے حقیقی معنی میں اٹل ذہن و بُدھی جما کر، تپسویوں کے آشرموں میں روحانی گفتگو کے کَرم سے تازگی پا کر، پتھر کی شَیّا اور آسن پر بیٹھا ہوا طویل عمر گزارتا ہے۔ جنگل و زمین میں ویہار، چِتّ کے اُپشَم کی شوبھا، اور بے تعلّقی سے پیدا ہونے والے سکھ و سہولت کے ساتھ نیتیمان وقت گزارتا ہے۔ نیک شاستروں کے अभ्यास اور پُنّیہ کرموں سے جیو کی یہ حقیقت بین نگاہ یथावत صاف ہو جاتی ہے۔ تیسری بھومیکا پا کر بیدار مرد اسے خود محسوس کرتا ہے۔
In the third stage of yoga, known as “non-association,” he then descends upon a stainless couch as it were of flowers. Having set an unwavering mind upon the meaning of the scriptural sentences in accordance with truth, refreshed by ordered spiritual discourses in ascetics’ hermitages, seated on a stone-bed and seat, he lets the long span of life be spent. By roaming in forests and on the earth, with the beauty of pacifying the mind, and by the pleasant ease of happiness born of non-attachment, the man of discipline passes time. By practice of good scriptures and by performance of meritorious actions, for the living being this vision of reality becomes clear as it truly is. Having attained the third stage, the awakened one experiences it for himself.