Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

एवं सा करुणं यावन्नन्दिनी विलपत्यलम् । तावद्व्याघ्रः स्मितं कृत्वा प्रोवाच परुषाक्षरम्

Transliteration

evaṃ sā karuṇaṃ yāvannandinī vilapatyalam | tāvadvyāghraḥ smitaṃ kṛtvā provāca paruṣākṣaram

Translation

یوں نندنی جب تک درد بھرے دل سے بہت رو رہی تھی، تب تک ببر نے مسکرا کر اسے سخت اور درشت کلمات کہے۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• करुणम्: piteously
• करुणम्: Kriya-viseshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: करुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (piteously)

• यावत्: as long as
• यावत्: Sambandha (correlative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; यावत्तावद्-सम्बन्धे (as long as)

• नन्दिनी: Nandinī
• नन्दिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विलपति: laments
• विलपति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-लप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• अलम्: excessively
• अलम्: Kriya-viseshana (Degree/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अलम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/पर्याप्त्यर्थे (enough/very much); अत्र ‘अत्यर्थम्’ (excessively)

• तावत्: then (meanwhile)
• तावत्: Sambandha (correlative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; यावत्तावद्-सम्बन्धे (then/so long)

• व्याघ्रः: the tiger
• व्याघ्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्मितम्: a smile
• स्मितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्मित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) + त्वा (अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकाल (having done/made)

• प्रोवाच: said
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-उच्/वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘प्र + उवाच’ (said)

• परुष-अक्षरम्: harsh words
• परुष-अक्षरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परुष (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (परुषम् अक्षरम् = harsh word/syllable); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual, unspecified)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottama (addressed brāhmaṇa listener)

Visual Art Cues

Scene: As Nandinī laments, the tiger steps forward with a faint smile and begins to speak in harsh syllables—an unsettling blend of intelligence and menace in the forest near the sacred waters.

Characters & Entities

• Nandinī
• vyāghra (tiger)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is often tested in moments of vulnerability; the narrative sets up a trial where virtue must answer violence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is within a Tīrthamāhātmya chapter, but this line alone does not specify the tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it transitions into dialogue.