Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 97

Devanagari script

ततः काले गते तेऽपि कृत्वा तीव्रं महत्तपः । संप्राप्ताः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

Transliteration

tataḥ kāle gate te'pi kṛtvā tīvraṃ mahattapaḥ | saṃprāptāḥ paramaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam

Translation

پھر وقت گزرنے پر اُنہوں نے بھی سخت اور عظیم تپسیا کی، اور اُس اعلیٰ مقام کو پا لیا جو بڑھاپے اور موت سے پاک ہے۔

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Kriya-viseshana (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (adverb: then/thereafter)

• काले: when time
• काले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन — Masculine, Locative (7th), Singular

• गते: having passed
• गते: Adhikarana (Locative absolute)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Past participle used in locative absolute with ‘काले’; Locative, Singular

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (particle: also)

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Kriya-viseshana (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — having done/performed

• तीव्रम्: intense
• तीव्रम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• महत्: great
• महत्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• संप्राप्ताः: having attained
• संप्राप्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Past participle, Masculine, Nominative, Plural; used predicatively ‘having attained’

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• स्थानम्: abode, state
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• जरामरणवर्जितम्: free from old age and death
• जरामरणवर्जितम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जरा (प्रातिपदिक) + मरण (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-पूर्वपद (जरा+मरण) तत्पुरुष (जरा-मरण-रहितम्), भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Determinative compound; Past participle; Neuter, Accusative, Singular

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas in austere postures—standing, seated in meditation, or performing fireless tapas—amid a sacred grove near water; above, a luminous gateway to the ‘parama sthāna’.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity (tapas), supported by a sacred setting, culminates in liberation beyond decay and death.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha context of Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya (Adhyāya 32); the verse emphasizes the fruit of practice there.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is highlighted as the practice leading to the supreme, deathless state.