Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 261›Shloka 57
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57

Devanagari script

ईश्वर उवाच । अक्षरत्रयसंयुक्तो मन्त्रोऽयं सकृदक्षरः । माघमासहितश्चायममाक्षोहेनश्चायममायो विश्वपावनः । विष्णुगम्यो विष्णु मध्यो मन्त्रत्रयसमन्वितः । तुरीयकलयाऽशेषब्रह्मांडगणसेवितः

Transliteration

īśvara uvāca | akṣaratrayasaṃyukto mantro'yaṃ sakṛdakṣaraḥ | māghamāsahitaścāyamamākṣohenaścāyamamāyo viśvapāvanaḥ | viṣṇugamyo viṣṇu madhyo mantratrayasamanvitaḥ | turīyakalayā'śeṣabrahmāṃḍagaṇasevitaḥ

Translation

ایشور نے فرمایا: یہ منتر تین اکشروں سے جڑا ہوا ہے اور ایک بار ادا کیا گیا اَمر، اَکشَی ناد ہے۔ یہ ماہِ ماغھ سے وابستہ ہے؛ بے اندازہ وسیع، فریبِ مایا سے پاک اور سارے جگت کو پاک کرنے والا ہے۔ یہ وشنو تک پہنچاتا ہے، وشنو کو مرکز میں رکھتا ہے اور تین منتروں کی تثلیث سے مزین ہے۔ تُریہ کَلا کی قوت سے یہ بے شمار برہمانڈوں کے سبھی گروہ اس کی خدمت و تعظیم کرتے ہیں۔

Word by Word
ईश्वरःĪśvara (Lord Śiva)
ईश्वरः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘said’
अक्षरत्रयसंयुक्तःjoined with three syllables
अक्षरत्रयसंयुक्तः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअक्षर (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अक्षराणां त्रयम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः, तेन ‘संयुक्त’ (क्त) = ‘joined with three syllables’
मन्त्रःthe mantra
मन्त्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Karta (Deictic/कर्ता-सूचक)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
सकृत्once
सकृत्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) = ‘once’
अक्षरःa single syllable / imperishable
अक्षरः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘imperishable / syllabic’—here ‘one-syllabled’ as predicate
माघमासहितःassociated with the month of Māgha
माघमासहितः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमाघ (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक) + सहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘माघमास’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः, ‘सहित’ (क्त) = ‘accompanied by/associated with’
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अयम्this
अयम्:
Karta (Deictic/कर्ता-सूचक)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अमाक्षोहेनःunagitating/undisturbed (reading uncertain)
अमाक्षोहेनः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअम (प्रातिपदिक) + अक्षोभ्य/अक्षोभ (प्रातिपदिक) + एन (प्रातिपदिक/प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पाठदोष/दुर्लभ-रूपः—समासरूपेण ‘अम-अक्षोभ्य-एन’ इव, अर्थतः ‘unagitated/undisturbing’ इति ग्रहणीयम्
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अयम्this
अयम्:
Karta (Deictic/कर्ता-सूचक)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अमायःfree from deceit/illusion
अमायः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘without māyā/deceit; straightforward’
विश्वपावनःpurifier of the world
विश्वपावनः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + पावन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘विश्वस्य पावनः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
विष्णुगम्यःattainable by Viṣṇu / leading to Viṣṇu
विष्णुगम्यः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootविष्णु (प्रातिपदिक) + गम्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘विष्णुना गम्यः/विष्णोः गम्यः’ इति तत्पुरुषः; गम्-धातोः यत्-प्रत्यय (गम्य) = ‘attainable/approachable’
विष्णुViṣṇu
विष्णु:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासाङ्गत्वेन ‘विष्णु-मध्यः’ इत्यत्र पूर्वपदम्
मध्यःhaving (Viṣṇu) in the middle / centered on Viṣṇu
मध्यः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘middle/centered’—समासे उत्तरपदम्
मन्त्रत्रयसमन्वितःendowed with a triad of mantras
मन्त्रत्रयसमन्वितः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘मन्त्राणां त्रयम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः, ‘समन्वित’ (क्त) = ‘endowed with three mantras’
तुरीयकलयाby/with the fourth (transcendent) portion
तुरीयकलया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतुरीय (प्रातिपदिक) + कला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन; ‘तुरीयस्य कला’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
अशेषब्रह्माण्डगणसेवितःserved by hosts from all universes
अशेषब्रह्माण्डगणसेवितः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअशेष (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + सेवित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अशेष-ब्रह्माण्ड-गण’ इति बहुपद-तत्पुरुषः, ‘सेवित’ (क्त) = ‘served/worshipped by’
Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Īśvara as teacher revealing a radiant mantra-form: three syllables shining like three flames, Viṣṇu enthroned at the center of a mandala, and above them the turīya as a pure white orb; countless brahmāṇḍas as miniature cosmic eggs offering worship.

Characters & Entities
Ś
Śiva (Īśvara)
M
Māgha-māsa
V
Viṣṇu
T
turīya

FAQs

Mantra is portrayed as a universal purifier and a bridge across sectarian boundaries—centered in ultimate consciousness (turīya).

No single named tīrtha is specified in this verse; it functions as mantra-mahātmya within the broader tīrtha discourse.

Mantra-japa/recitation (even once, per the verse’s emphasis) especially connected with Māgha-māsa, supported by higher-state (turīya) contemplation.

←Previous Verse
Next Verse→
AI

Ask anything about this verse

Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Skanda Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

App StoreGoogle Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
App StoreGoogle Play