Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

ततो विलोकयामास पित्रा तस्य विनिर्मितम् । रामः स्वमिव देवेशं दृष्ट्वा देवं चतुर्भुजम्

Transliteration

tato vilokayāmāsa pitrā tasya vinirmitam | rāmaḥ svamiva deveśaṃ dṛṣṭvā devaṃ caturbhujam

Translation

پھر رام نے وہاں دیوؤں کے ایشور، چہار بازو اور نورانی روپ والے دیوتا کو دیکھا، جو کہا جاتا ہے کہ اس کے پتا نے قائم کیا تھا؛ اور اُس الٰہی صورت کو دیکھ کر اسے اپنے ہی اِشٹ دیو کی طرح عقیدت سے سجدۂ تعظیم کیا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikaraṇa (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रमवाचकः

• विलोकयामास: looked at
• विलोकयामास: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: वि-लोक् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• पित्रा: by (his) father
• पित्रा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध

• विनिर्मितम्: constructed
• विनिर्मितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि-निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्वम्: his own
• स्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्/सर्वनामसदृशम्

• इव: as if/like
• इव: None
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमार्थक-अव्ययम् (like/as)

• देवेशम्: Lord of the gods
• देवेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund); दर्शनं कृत्वा

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• चतुर्भुजम्: four-armed
• चतुर्भुजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (देवम् इति); समासः—तत्पुरुषः (चत्वारः भुजाः यस्य)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: Inside a sanctum, a radiant four-armed deity stands or sits with śaṅkha-cakra-gadā-padma; the pilgrim-king gazes with folded hands, seeing the Lord as his own chosen deity; a subtle ancestral/royal foundation motif appears in temple reliefs.

Characters & Entities

• Rāma
• Deveśa (four-armed deity—likely Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of a properly established deity (pratiṣṭhita devatā) strengthens devotion and anchors one’s dharma through reverence to sacred lineage and tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A shrine within the same tīrtha-complex where a four-armed Deveśa is worshipped; the verse highlights the sanctity of its ancient foundation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual beyond darśana (seeing and honoring the deity) is stated here.