Shloka 6

Manu’s Progeny and the Birth of Iḍā

Genealogy and Dharma-Choice

Devanagari script

इडोवाच । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् । मित्रावरुणयोरंशैर्जातास्मि वदतां वर

Transliteration

iḍovāca | dharmayuktamidaṃ vākyaṃ putrakāmaṃ prajāpatim | mitrāvaruṇayoraṃśairjātāsmi vadatāṃ vara

Translation

اِڑا نے کہا—“یہ بات دھرم کے مطابق ہے۔ اے پتر کی خواہش رکھنے والے پرجاپتی، جان لو کہ میں مِتر اور ورُڻ کے اَمشوں سے پیدا ہوئی ہوں۔ اے بہترین خطیب، فرمائیے۔”

Word by Word

• इडः: Iḍā
• इडः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इडा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• धर्मयुक्तम्: endowed with righteousness
• धर्मयुक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (धर्मेण युक्तम्)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; demonstrative pronoun

• वाक्यम्: statement, speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• पुत्रकामम्: desiring a son
• पुत्रकामम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (पुत्रस्य कामः यस्य)

• प्रजापतिम्: Prajāpati
• प्रजापतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुषः (प्रजाः पालयति)

• मित्रावरुणयोः: of Mitra and Varuṇa
• मित्रावरुणयोः: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक) + वरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), द्विवचन; द्वन्द्वः (मित्रश्च वरुणश्च)

• अंशैः: by portions, by shares
• अंशैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• जाता: born
• जाता: Karta (कर्ता) / predicate adjective
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; agrees with इडा

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वदताम्: (you two) speak
• वदताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपद

• वर: O excellent one
• वर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Speaker

Iḍā

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Characters & Entities

• Prajapati
• Mitra
• Varuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights that speech aligned with dharma is spiritually authoritative; in Shaiva thought, right intention and truthful, dharma-grounded words purify the pashu (bound soul) and prepare the mind for Shiva-oriented understanding.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

While the verse is narrative, it reinforces a key Shaiva principle: dharma and purity of intention support effective Saguna Shiva worship (such as Linga-pūjā), because outer ritual bears fruit when inner resolve is righteous and disciplined.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is vāṅ-niyama (discipline of speech): recite Shiva’s Panchākṣarī mantra (“Om Namaḥ Śivāya”) with truthful, dharma-aligned intent; such purity strengthens japa and meditation even when no specific ritual item is mentioned.