Shloka 14

स्वायम्भुव-मन्वन्तर-वंशवर्णनम्

Genealogy of Svāyambhuva Manu and the Dhruva Episode

Devanagari script

कन्यायां हि मुनिश्रेष्ठ वैश्यजन्म प्रजायतेः । पुरुर्मासः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवित्कविः

Transliteration

kanyāyāṃ hi muniśreṣṭha vaiśyajanma prajāyateḥ | pururmāsaḥ śatadyumnastapasvī satyavitkaviḥ

Translation

اے مُنی شریشٹھ! اُس کنیا سے ویشیہ ورن میں ایک بیٹا پیدا ہوا—پورورماس، جو شتدیومن کے نام سے بھی معروف تھا؛ وہ تپسوی، سچ کا جاننے والا اور شاعر-رِشی تھا۔

Word by Word

• कन्यायाम्: in/through the maiden (daughter)
• कन्यायाम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ

• मुनिश्रेष्ठ: O best of sages
• मुनिश्रेष्ठ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनिनां श्रेष्ठः)

• वैश्यजन्म: a Vaiśya birth
• वैश्यजन्म: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: वैश्य + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वैश्यस्य जन्म)

• प्रजायते: is born/arises
• प्रजायते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; अकर्मक

• पुरुर्मासः: Pururmāsa
• पुरुर्मासः: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: पुरुर्मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; नाम

• शतद्युम्नः: Śatadyumna
• शतद्युम्नः: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: शत + द्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय (शतं द्युम्नं यस्य/शतद्युम्नः) नामरूपेण

• तपस्वी: ascetic
• तपस्वी: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)

• सत्यवित्: knower of truth
• सत्यवित्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य + विद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (सत्यं वेत्ति)

• कविः: sage/poet
• कविः: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Purūrmāsa
• Śatadyumna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It emphasizes inner qualification over mere birth: the one born is described by spiritual traits—tapas (austerity), satya (truth), and kavitva (seer-like insight)—which, in Shaiva thought, are signs of ripening toward Shiva’s grace and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though the verse is genealogical, it frames the devotee’s fitness for Saguna Shiva worship: truthfulness and austerity are classic supports for disciplined Linga-puja, helping the mind become steady for devotion and Shiva-anugraha.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The takeaway is to cultivate tapas and satya alongside daily Shiva worship—such as japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya) and simple Linga-abhisheka—so conduct and practice align with the pursuit of Shiva.