Shloka 11

भैरवावतारवर्णनम् (Bhairavāvatāra-varṇanam) — “Description of the Descent/Manifestation of Bhairava”

Devanagari script

नन्दीश्वर उवाच । स मायया महेशस्य मोहितः पद्मसम्भवः । अविज्ञाय परम्भावं संभावं प्रत्युवाच ह

Transliteration

nandīśvara uvāca | sa māyayā maheśasya mohitaḥ padmasambhavaḥ | avijñāya parambhāvaṃ saṃbhāvaṃ pratyuvāca ha

Translation

نندییشور نے کہا—مہیش کے مایا سے فریفتہ پدم سمبھَو (برہما) نے، اعلیٰ ترین حالت اور حقیقی ماہیت کو نہ پہچان کر، ویسا ہی جواب دیا۔

Word by Word

• नन्दीश्वरः: Nandīśvara
• नन्दीश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—नन्दी + ईश्वर (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• मायया: by (his) māyā/illusion
• मायया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• महेशस्य: of Maheśa (Śiva)
• महेशस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासः—महान् + ईशः (कर्मधारयः)

• मोहितः: deluded
• मोहितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुह् (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः/पद्मसम्भवः)

• पद्मसम्भवः: Padmasambhava (Brahmā, lotus-born)
• पद्मसम्भवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद्म + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—पद्मात् सम्भवः (पञ्चमी-तत्पुरुषः)

• अविज्ञाय: not knowing
• अविज्ञाय: Purvakala (पूर्वकाल/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + ज्ञा (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/ल्यप्); नञ्-पूर्वकः (अ-); पूर्वकालिक क्रिया

• परम्: supreme
• परम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (भावम्)

• भावम्: nature/state
• भावम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सम्भावम्: (his) own notion/assumption; estimation
• सम्भावम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम् + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed
• ह: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (निपात/अव्यय)
• Form: निपात (particle), अर्थे—खलु/एव (emphasis)

Speaker

Nandishvara (Nandi)

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Mahādeva

Jyotirlinga Context

Sthala Purana: Not a jyotirliṅga account; it explicitly names Mahādeva’s māyā as the cause of Brahmā’s non-recognition—classic tirodhāna (concealment) preceding eventual anugraha.

Significance: Doctrinal warning: even exalted beings can be veiled by māyā; encourages surrender and right knowledge in Śiva-kṣetras and daily sādhana.

Characters & Entities

• Shiva
• Nandi
• Brahma

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights that even exalted deities like Brahmā can be veiled by Shiva’s māyā; liberation arises from recognizing Maheshvara’s parama-bhāva (supreme reality) rather than relying on limited, ego-based understanding.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse implies that Shiva’s true nature transcends ordinary perception; Linga and Saguna worship provide a concrete focus through which the devotee gradually overcomes māyā and intuits Shiva’s supreme, formless essence.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A key takeaway is humble japa of the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) with Tripuṇḍra (bhasma) and devotion, cultivating discernment to move beyond delusion and align the mind with Shiva’s supreme nature.