Shloka 49

नन्दिकेश्वरावताराभिषेकविवाहवर्णनम्

Nandikeśvara: Incarnation, Consecration, and Marriage—Description

Devanagari script

सदाहन्तव नन्दीश सन्तुष्टोऽस्मि गणेश्वर । देव्या च सहितो वत्स शृणु मे परमं वचः

Transliteration

sadāhantava nandīśa santuṣṭo'smi gaṇeśvara | devyā ca sahito vatsa śṛṇu me paramaṃ vacaḥ

Translation

اے نندیِش! تو ہمیشہ میرا اپنا ہے؛ اے گنیشور! میں خوشنود ہوں۔ دیوی کے ساتھ، اے بچے، میرا اعلیٰ کلام سنو۔

Word by Word

• सदा: always
• सदा: कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa/Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तव: of you/your
• तव: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• नन्दीश: O Nandīśa
• नन्दीश: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: नन्दीश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• सन्तुष्टः: satisfied
• सन्तुष्टः: कर्ता (Kartā-qualifier)
• Type: Verb
• Root: सम्+तुष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्तृवाच्ये विशेषण (agreeing with अहम्)

• अस्मि: am
• अस्मि: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• गणेश्वर: O lord of the gaṇas
• गणेश्वर: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: गणेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• देव्या: with the Goddess
• देव्या: सहकारक (Saha/Association)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (सह/करण), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• सहितः: accompanied
• सहितः: कर्ता (Kartā-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सह (अव्यय/उपसर्ग) + इ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘सह’ अर्थे (accompanied)

• वत्स: O child/dear one
• वत्स: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• शृणु: listen
• शृणु: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: कर्म (Karma/Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying वचः)

• वचः: word/speech
• वचः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

Speaker

Lord Shiva

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Umā

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati
• Nandi

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights Śiva as the compassionate Pati (Lord) who becomes pleased by devotion and then gives “parama vacaḥ”—authoritative guidance that leads the devotee toward right worship and liberation-oriented life.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By depicting Śiva speaking personally—together with Devī—it emphasizes Saguna Śiva’s grace: the Lord responds to devotion, instructs His attendants, and thereby establishes the living tradition of worship (including Linga-centered devotion) through divine command and example.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Śravaṇa (reverent listening) is central: receiving Śiva’s teaching with humility. As a Shaiva takeaway, one may pair this with daily japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) and attentive listening/recitation of Śiva Purāṇa passages.