Shloka 23

नन्दिकेश्वरावताराभिषेकविवाहवर्णनम्

Nandikeśvara: Incarnation, Consecration, and Marriage—Description

Devanagari script

नन्दीश्वर उवाच । ततस्स शङ्करः स्वीयान्सस्मार गणपान्वरान् । स्वतन्त्रः परमेशानस्सर्वदो भक्तवत्सलः

Transliteration

nandīśvara uvāca | tatassa śaṅkaraḥ svīyānsasmāra gaṇapānvarān | svatantraḥ parameśānassarvado bhaktavatsalaḥ

Translation

نندییشور نے کہا: پھر شنکر نے اپنے برگزیدہ گنوں کے سرداروں کو یاد کیا۔ وہ پرمیشور خودمختار، سب کچھ عطا کرنے والا اور بھکتوں پر نہایت مہربان ہے۔

Word by Word

• नन्दीश्वरः: Nandīśvara
• नन्दीश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नन्दी + ईश्वर (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then/thereupon
• ततः: Desha-kala (देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शङ्करः: Śaṅkara (Śiva)
• शङ्करः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वीयान्: his own
• स्वीयान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (गणपान्)

• सस्मार: remembered/called to mind
• सस्मार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• गणपान्: leaders/guardians of the gaṇas
• गणपान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गणप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समासः—गणानां पाः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• वरान्: excellent
• वरान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (गणपान्)

• स्वतन्त्रः: independent
• स्वतन्त्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वतन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (शङ्करः)

• परमेशानः: the Supreme Lord
• परमेशानः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम + ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—परमः ईशानः (कर्मधारयः)

• सर्वदः: giver of all
• सर्वदः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्वद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—सर्वं ददाति इति (उपपद-तत्पुरुष/कृदर्थ)

• भक्तवत्सलः: affectionate to devotees
• भक्तवत्सलः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भक्त + वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—भक्तेषु वत्सलः (सप्तमी-तत्पुरुषः)

Speaker

Nandishvara (Nandi)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Characters & Entities

• Shiva
• Nandi
• Ganas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights Shiva’s supreme freedom (svatantratva) and His grace-filled nature: though the independent Parameśvara, He responds to devotion and arranges protection and assistance through His gaṇas.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse presents Saguna Shiva as the personal Lord who actively engages with creation—remembering and directing His attendants—affirming that Linga-worship is worship of the living, compassionate Parameśvara who grants fruits to bhaktas.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is bhakti-centered japa (especially the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya”) with surrender, invoking Shiva’s protective grace—often supported in Shaiva practice with vibhūti (tripuṇḍra) and rudrākṣa as aids to steadiness and remembrance.