Shloka 57

गजाननपूजा तथा औपासन-होमविधिः

Worship of Gajānana and the Procedure of Aupāsana-Homa

Devanagari script

इत्येवं संविचार्य्याथ गायत्रीं प्रजपेत्सुधीः । आदिदेवीं च त्रिपदां ब्राह्मणत्वादिदामजाम्

Transliteration

ityevaṃ saṃvicāryyātha gāyatrīṃ prajapetsudhīḥ | ādidevīṃ ca tripadāṃ brāhmaṇatvādidāmajām

Translation

یوں غور کرنے کے بعد، صاحبِ فہم سالک گایتری کا جپ کرے—وہ آدی دیوی ہے، تری پدا ہے، اور اَجا (بے جنم) ہو کر برہمنیت وغیرہ کی اصل سرچشمہ ہے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक निपात (quotative/closure particle)

• एवम्: in this manner
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• संविचार्य: having reflected well
• संविचार्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Verb
• Root: सम्-वि-चर् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive); धातु: चर्, उपसर्ग: सम् + वि

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भार्थक निपात (sequencing particle)

• गायत्रीम्: Gāyatrī (mantra/deity)
• गायत्रीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गायत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• प्रजपेत्: should recite
• प्रजपेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-जप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपदी; उपसर्ग: प्र

• सुधीः: the wise person
• सुधीः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु-धी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/उपपद-समास (सु + धी = उत्तमा बुद्धिः यस्य); पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• आदि-देवीम्: the primordial goddess
• आदि-देवीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक) + देवी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (आदिः देवी = आदिदेवी); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• त्रि-पदाम्: three-footed / having three parts
• त्रि-पदाम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (त्रीणि पदानि यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• ब्राह्मणत्व-आदि-दाम्: bestowing brāhmaṇa-status and the like
• ब्राह्मणत्व-आदि-दाम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ब्राह्मणत्व (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + दा (कृदन्त-प्रातिपदिक: ददाति)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपपद/षष्ठीभाव: ब्राह्मणत्वादीनि ददाति या); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• अजाम्: unborn
• अजाम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘अजा’ = अनुत्पन्ना/अजन्मा (unborn)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Mantra Metadata

Type: gayatri

Shakti Dimension

Shakti Form: Lalitā

Role: teaching

Characters & Entities

• Gayatri

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that mantra-sādhana should follow clear discernment: after proper reflection and right understanding, the seeker practices Gāyatrī-japa as a purifying, illumining discipline that supports the soul’s approach to Pati (Śiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In the Shaiva path, disciplined japa and purity of intellect prepare the devotee for effective Śiva-upāsanā—whether through Liṅga worship (saguna focus) or contemplation of Śiva as the supreme Lord beyond attributes (nirguna).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Regular Gāyatrī-japa after thoughtful contemplation (saṃvicāra); it implies a daily mantra discipline as part of Śaiva sādhanā, supportive of purity, steadiness, and meditative readiness.