Shloka 27

दधिमुख

विज्ञापनम् / Dadhimukha Reports the Madhuvana Incident

Devanagari script

प्रीतोऽस्मि सोऽहं यद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः।मर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम्।।।।

Transliteration

prīto ’smi so ’haṃ yad bhuktaṃ vanaṃ taiḥ kṛtakarmabhiḥ |

marṣitaṃ marṣaṇīyaṃ ca ceṣṭitaṃ kṛtakarmaṇām ||

Translation

میں خوش ہوں کہ ان کِرتَکرم وں نے اس بن کو بھوگ لیا؛ کیونکہ یہ اُنہی کا کام ہے جنہوں نے اپنا کارِ مطلوب پورا کر لیا۔ ان کا برتاؤ معاف ہے، بلکہ ایسے کِرتَکرم وں کے لیے یہ معافی کے لائق ہی ہے۔

Word by Word

• इच्छामि: I wish
• इच्छामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् (क्रियाविशेषणरूपेण), 'quickly'

• हनुमत्-प्रधानान्: led by Hanuman
• हनुमत्-प्रधानान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक) + प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष — हनुमान् प्रधानः येषां ते

• शाखा-मृगान्: tree-monkeys
• शाखा-मृगान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शाखा (प्रातिपदिक) + मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष — शाखासु मृगाः (tree-dwelling monkeys)

• तान्: them
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• मृगराज-दर्पान्: with lion-like pride
• मृगराज-दर्पान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृगराज (प्रातिपदिक) + दर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष — मृगराजस्य दर्पः इव दर्पः येषां ते

• द्रष्टुम्: to see
• द्रष्टुम्: Purpose (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: कृदन्त (तुमुन्-प्रत्यय), अव्ययवत्; 'to see'

• कृतार्थान्: successful/accomplished
• कृतार्थान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारय — कृतः अर्थः (प्रयोजनम्) येषां ते

• सह: together with
• सह: Sahakari (सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक

• राघवाभ्याम्: with the two Raghavas
• राघवाभ्याम्: Sahakari (सहकारी)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन; 'with the two Raghavas (Rama and Lakshmana)'

• श्रोतुम्: to hear
• श्रोतुम्: Purpose (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: कृदन्त (तुमुन्-प्रत्यय), अव्ययवत्; 'to hear'

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सीता-अधिगमे: in Sita's discovery
• सीता-अधिगमे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक) + अधिगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष — सीतायाः अधिगमः; 'in the finding of Sita'

• प्रयत्नम्: the effort
• प्रयत्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

When great Sugriva gave assurance to wise Dadhimukha, he got up and said:

Characters & Entities

• Sugrīva
• Dadhimukha
• Madhuvana
• Vānaras (Hanumān’s group implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in governance includes measured forgiveness: a leader balances rule-enforcement with compassion when the larger righteous mission has succeeded.

What is the narrative situation?

Sugrīva responds to the complaint about Madhuvana by pardoning the returning vānaras, recognizing their success.

Which character virtue is emphasized?

Sugrīva’s magnanimity and discernment—he rewards service and avoids punitive anger when forgiveness better serves the cause.