Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 6, Shloka 34

राक्षसेन्द्रनिवेशनविचारः

Survey of Ravana’s Residence and Lanka’s Inner Quarters

सहस्रं वाहिनीस्तत्र जाम्बूनदपरिष्कृताः।।।।हेमजालपरिच्छन्नास्तरुणादित्यसन्निभाः।ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने।।।।

sahasraṁ vāhinīs tatra jāmbūnadapariṣkṛtāḥ |

hemajālaparicchannās taruṇādityasannibhāḥ |

dadarśa rākṣasendrasya rāvaṇasya niveśane ||

وہاں، راکشسوں کے سردار راون کے محل میں، اس نے ہزاروں لشکر دیکھے—جامبونَد سونے سے آراستہ، سنہری جال دار زرہ سے ڈھکے ہوئے، اور نو طلوع آفتاب کی مانند درخشاں۔

सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; संख्याशब्दः (cardinal)
वाहिनीःtroops/armies
वाहिनीः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाहिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
जाम्बूनद-परिष्कृताःadorned with Jāmbūnada-gold
जाम्बूनद-परिष्कृताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजाम्बूनद (प्रातिपदिक) + परि√कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formबहुवचन, प्रथमा-विभक्ति, पुल्लिङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि विशेषण (past passive participle used adjectivally): ‘परिष्कृत’ = adorned/embellished; समासः षष्ठी/तत्पुरुष-प्रायः (जाम्बूनदेन परिष्कृताः)
हेमजाल-परिच्छन्नाःcovered with a net/lattice of gold
हेमजाल-परिच्छन्नाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहेम (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक) + परि√छद्/छद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formबहुवचन, प्रथमा-विभक्ति, पुल्लिङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि विशेषण: ‘परिच्छन्न’ = covered/enshrouded; समासः तत्पुरुषः (हेमजालेन परिच्छन्नाः)
तरुण-आदित्य-सन्निभाःresembling the rising sun
तरुण-आदित्य-सन्निभाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतरुण (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
Formबहुवचन, प्रथमा-विभक्ति, पुल्लिङ्ग; उपमानवाचक विशेषण ‘सन्निभ’ = resembling; समासः तत्पुरुषः (तरुण आदित्य इव सन्निभाः)
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
राक्षसेन्द्रस्यof the lord of demons
राक्षसेन्द्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootराक्षस-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (राक्षसानाम् इन्द्रः)
रावणस्यof Ravana
रावणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
निवेशनेin the residence/palace
निवेशने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिवेशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

He saw in the palace of Ravana, the demon king, thousands of troops adorned with gold, fully protected with armour of gold shining like the morning Sun.

H
Hanuman
R
Ravana
R
Rakshasas (as Ravana’s forces)
J
Jāmbūnada gold

FAQs

Dharma is reflected as the responsibility of governance—maintaining protection and readiness. The verse also models satya as accurate reporting: Hanuman’s mission depends on truthful observation, not exaggeration.

Inside Ravana’s palace complex, Hanuman observes large, brilliantly armored military formations.

Hanuman’s steadiness and focus: he notes overwhelming power without losing resolve or deviating from his duty to find Sita.