Shloka 98

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

तदिच्छामि त्वयाऽऽज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम्।रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम्।।।।

Transliteration

tad icchāmi tvayājñaptaṃ devi kiṃ karavāṇy aham | rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kim uttaram ||

Translation

اے دیوی! میں چاہتا ہوں کہ تمہارا حکم جانوں—میں کیا کروں؟ کیا میں تمہیں رام اور لکشمن کے پاس لے چلوں؟ تمہارا آخری فیصلہ کیا ہے؟

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इच्छामि: I wish/desire
• इच्छामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (करण), एकवचन

• आज्ञप्तम्: commanded/ordered
• आज्ञप्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-ज्ञप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तत्’ इत्यस्य विशेषण (that which is commanded)

• देवि: O lady
• देवि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• करवाणि: should I do
• करवाणि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative; here deliberative ‘what should I do’), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• रामलक्ष्मणयोः: of Rama and Lakshmana
• रामलक्ष्मणयोः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: राम + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन; द्वन्द्व-समासः (रामश्च लक्ष्मणश्च)

• पार्श्वम्: to the side/presence
• पार्श्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नयामि: I take/lead
• नयामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• उत्तरम्: reply/answer
• उत्तरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र द्वितीया (what reply)

Context

'O venerable lady! I seek your order. What should I do? Should I take you to Rama and Lakshmana? What do you say?

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Respect for agency and rightful conduct: even with power to act, dharma requires seeking the consent and instruction of the person most concerned.

What is the narrative situation?

Hanumān offers immediate rescue by carrying Sītā to Rāma and Lakṣmaṇa, but waits for her decision.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s restraint and propriety: he subordinates his strength to ethical procedure and Sītā’s will.