Previous Verse
Next Verse

Shloka 83

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता।।5.58.83।।विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता।

tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā | vilapya karuṇaṁ dīnā praśuśoca suduḥkhitā ||

جب وہ راکشسی عورتیں سو گئیں تو سیتا—جو اپنے پتی کے ہِت میں رَت رہتی تھی—دردناک فریاد کرنے لگی؛ بے بس اور نہایت غم زدہ ہو کر مسلسل نوحہ کرتی رہی۔

tāsuamong them / in them
tāsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, बहुवचन (Loc pl)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)
evaindeed / just
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphatic particle)
prasuptāsu(when they were) asleep
prasuptāsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpra + svap (धातु) + kta (क्त)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, बहुवचन (Loc pl); विशेषण: "when/as they were asleep"
sītāSita
sītā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nom sg)
bhartṛ-hitein her husband's welfare
bhartṛ-hite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhartṛ (प्रातिपदिक) + hita (hi धातु + क्त / प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुष: भर्तुः हितम् = husband's welfare); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Loc sg)
ratādevoted
ratā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootram (धातु) + kta (क्त) / rata (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त/विशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nom sg); अर्थ: आसक्ता/निरता (devoted)
vilapyahaving lamented / crying
vilapya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootvi + lap (धातु) + lyap (ल्यप्)
Formकृदन्त, ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund)
karuṇampiteously
karuṇam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkaruṇa (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन used adverbially
dīnāmiserable
dīnā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nom sg)
praśuśocalamented / grieved
praśuśoca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra + śuc (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg)
su-duḥkhitāvery sorrowful
su-duḥkhitā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + duḥkhita (duḥkha प्रातिपदिक + ita)
Formसमास: कर्मधारय (सु + दुःखिता = very sorrowful); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nom sg)
S
Sītā
R
rākṣasīs (demonesses)

FAQs

Sītā’s dharma is expressed as unwavering loyalty and concern for her husband’s well-being even amid suffering; grief does not erase duty and steadfastness.

In Aśoka-vana, after the guarding rākṣasīs fall asleep, Sītā is left alone with her anguish and laments quietly.

Pativratā-niṣṭhā (steadfast devotion to one’s spouse) together with endurance under adversity.