Shloka 62

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम्।शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने।।।।

Transliteration

tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |

śṛṇomy adhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane ||

Translation

پھر میں نے راون کے محل کے اندر سے ایک نہایت گہری اور بھاری ہلچل کی آواز سنی، جس میں کمر بند اور پازیب کی جھنکار ملی ہوئی تھی۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/हेतु-निर्देशक (then/from that)

• हलहलाशब्दम्: a ‘halahalā’ sound
• हलहलाशब्दम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: हलहला (अनुकरण-प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः: ‘हलहला-रूपः शब्दः’

• काञ्चीनूपुरमिश्रितम्: mingled with jingling of girdle and anklets
• काञ्चीनूपुरमिश्रितम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: काञ्ची (प्रातिपदिक) + नूपुर (प्रातिपदिक) + मिश्रित (√मिश्र् धातु से क्त-कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘काञ्च्या नूपुरैश्च मिश्रितः’ (mixed with girdle and anklets)

• शृणोमि: I hear
• शृणोमि: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• अधिकगम्भीरम्: very deep/majestic
• अधिकगम्भीरम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अधिक (अव्यय/उपसर्गवत्) + गम्भीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः: ‘अधिकं गम्भीरम्’

• रावणस्य: of Ravana
• रावणस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• निवेशने: in the residence
• निवेशने: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: निवेशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Context

"Then I heard a deep sound mixed with jingling golden girdles and anklets coming from Ravana's residence.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Rāvaṇa’s residence

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous action requires alertness and responsibility: Hanumān attends to signs of danger so that his mission (in service of dharma) is not compromised.

What is the narrative situation?

While observing Sītā, Hanumān hears approaching commotion from Rāvaṇa’s quarters—an indication that someone important is coming.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s situational awareness and discipline—he remains attentive to sound and movement while staying hidden.