HomeRamayanaSundara KandaSarga 58Shloka 154
Previous Verse
Next Verse

Shloka 154

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः।।5.58.153।।विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः।आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्।।5.58.154।।

tato ’haṃ su-mahad-rūpaṃ saṅkṣipya punar ātmanaḥ |

vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛti-sthaḥ sthitaḥ punaḥ |

āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsy asūdayam ||

پھر میں نے اپنی عظیم ہیئت کو سمیٹ لیا، اُن بندھنوں سے خود کو آزاد کیا اور اپنی فطری قوت میں پھر قائم ہو گیا۔ لوہے کا گرز ہاتھ میں لے کر میں نے اُن راکشسوں کو ہلاک کر ڈالا۔

tataḥthen
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb): अनन्तरार्थे (then)
tatthat
tat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘nagaradvāram’ इति विशेषणम्
nagaradvāramcity gate
nagaradvāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnagara-dvāra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: नगरस्य द्वारम् (city-gate); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
vegenawith speed
vegena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvega (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
āplutavānleapt/jumped
āplutavān:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootā-plu (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त (perfective past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘aham’ इत्यस्य विशेषणम्
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
pucchenawith (my) tail
pucchena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootpuccha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction): समुच्चय (and)
pradīptenablazing
pradīptena:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpradīpta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘pra-dīp’ धातोः; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘pucchena’ इति विशेषणम्
tāmthat
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
purīmcity
purīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpurī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
sāṭṭa-gopurāmwith lofty towers/gateways
sāṭṭa-gopurām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa + aṭṭa + gopura (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (descriptive): अट्टैः गोपुरैश्च सहिताम् (with mansions/towers and gateways); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘purīm’ इति विशेषणम्
dahāmiI burn
dahāmi:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
asaṃbhrāntaḥunperturbed
asaṃbhrāntaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootasaṃbhrānta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनञ्-समास/उपसर्ग-निषेध: असंभ्रान्तः (unconfused); क्त-प्रत्ययान्त ‘saṃ-bhram’ धातोः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘aham’ इति विशेषणम्
yugānta-agniḥthe end-of-age fire
yugānta-agniḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootyuga-anta + agni (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: युगान्ते अग्निः (fire at the end of an age); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (standard of comparison)
ivalike
iva:
Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय (particle): उपमावाचक (like/as)
prajāḥcreatures/people
prajāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; उपमेय-उदाहरण (those burned by end-fire)

"I reduced my form and rid of the bondage. Then again I assumed my original huge form and took up an iron bar lying near and killed all the demons (present).

H
Hanuman
R
Rākṣasas

FAQs

The verse reiterates mission-centered action: restraint is removed not for ego, but to restore the capacity to serve Rama’s righteous aim.

This is a repeated/duplicated reading in the Southern Recension stream, restating Hanuman’s escape and counterattack.

Niścaya (resolve): repeated emphasis underscores unwavering determination.