HomeRamayanaSundara KandaSarga 58Shloka 125
Previous Verse
Next Verse

Shloka 125

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः।तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणस्सुतम्।।।।व्यादिदेश सुसंकृद्धो बलिनम् युद्धदुर्मदम्।

tam akṣam āgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ | tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇas-sutam || vyādideśa susaṅkṛddho balinaṃ yuddha-durmadam ||

جب دس آنن راون نے سنا کہ اَکش تباہ ہو گیا ہے تو وہ غضب سے بھڑک اٹھا؛ پھر اس نے اپنے دوسرے بیٹے، اندرجیت نامی، کو حکم دیا—جو نہایت زورآور اور جنگی غرور میں مست تھا۔

तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; refers to अक्षम्
अक्षम्Aksha
अक्षम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
आगतम्returned/come (back)
आगतम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-गम् (धातु) → आगत (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies अक्षम्
भग्नम्broken/destroyed
भग्नम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभञ्ज् (धातु) → भग्न (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies अक्षम्
निशम्यhaving heard
निशम्य:
पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootनि-शम् (धातु) → निशम्य (ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष)
Formल्यप्-न्त अव्यय (gerund), ‘having heard/learnt’
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
दशाननःthe ten-faced one (Ravana)
दशाननः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदश + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; epithet ‘ten-faced’
ततःthen
ततः:
कालाधिकरण (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (then/thereupon)
इन्द्रजितम्Indrajit
इन्द्रजितम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइन्द्र + जित् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; proper name
नामnamed
नाम:
सम्बन्ध (Appositive marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable: ‘by name/namely’)
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies सुतम्
रावणसुतम्Ravana's son
रावणसुतम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरावण + सुत (प्रातिपदिक); रावणस्य सुतः
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
व्यादिदेशcommanded/ordered
व्यादिदेश:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-आ-√दिश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सुसंकृद्धःgreatly enraged
सुसंकृद्धः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + सं-√क्रुध् (धातु) → संकृद्ध (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifies दशाननः; ‘very enraged’
बलिनम्strong
बलिनम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies इन्द्रजितम्
युद्धदुर्मदम्frenzied for war
युद्धदुर्मदम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुद्ध + दुर्मद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies इन्द्रजितम्; ‘mad for battle’

"When Aksha was done to death, the ten-faced Ravana was enraged and gave instruction to the second son, called Indrajit who was thirsting for war.

A
Akṣa
R
Rāvaṇa (Daśānana)
I
Indrajit
L
Laṅkā

FAQs

The verse contrasts dharma with uncontrolled krodha: Rāvaṇa’s rage drives escalation, showing how anger clouds judgment and deepens adharma.

After Akṣa’s death, Rāvaṇa reacts and deploys Indrajit to confront Hanumān.

Negatively, it highlights the lack of self-restraint (dama) in Rāvaṇa; positively, it sets up Indrajit’s martial prowess as an impending challenge.