Shloka 28

षट्पञ्चाशः सर्गः — वैदेही-आश्वासनम् तथा अरिष्टारोहणम्

Consoling Sita and Ascending Mount Arishta

Devanagari script

कन्दरान्तरसंस्थानां पीडितानां महौजसाम्।।।।सिंहानां निनदो भीमो नभो भिन्दन् स शुश्रुवे।

Transliteration

kandarāntarasaṃsthānāṃ pīḍitānāṃ mahaujasām | siṃhānāṃ ninadō bhīmō nabhō bhindan sa śuśruvē ||

Translation

پہاڑی غاروں کے اندر بسنے والے عظیم قوت والے شیروں کی ہولناک دھاڑ سنائی دی—ایسی کہ گویا آسمان کو چیر دے—جب وہ اس دباؤ میں کچلے گئے۔

Word by Word

• कन्दरान्तरसंस्थानाम्: of those dwelling inside caves
• कन्दरान्तरसंस्थानाम्: षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: कन्दरा + अन्तर + संस्थान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (locative/determinative sense: कन्दरान्तर-सम्स्थान = cave-interior-dwelling), पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण of सिंहानाम्

• पीडितानाम्: of the crushed
• पीडितानाम्: षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण of सिंहानाम्

• महौजसाम्: of the mighty
• महौजसाम्: षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: महत् + ओजस् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (possessive: महत् ओजः येषाम्), पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण of सिंहानाम्

• सिंहानाम्: of lions
• सिंहानाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive: 'of lions')
• Type: Noun
• Root: सिंह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• निनदः: roar; sound
• निनदः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: निनद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भीमः: terrific
• भीमः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of निनदः

• नभः: sky
• नभः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भिन्दन्: splitting; breaking
• भिन्दन्: क्रिया-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: भिद् (धातु)
• Form: कृदन्त-शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषण-भाव (as if breaking) qualifying निनदः

• सः: that (sound)
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निनदस्य पुनरुक्ति (resumptive)

• शुश्रुवे: was heard
• शुश्रुवे: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

Context

The dreadful roar of strong lions, lying in mountain-caves was heard cracking the sky when they were crushed in the turmoil.

Characters & Entities

• Lions
• Mountain caves
• Sky
• Hanuman (implied causal agent)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse warns that great actions have wide effects; dharma requires awareness of collateral impact even while pursuing a righteous end.

What is the narrative situation?

The mountain’s disturbance during Hanuman’s leap causes cave-dwelling lions to cry out with a roar that echoes skyward.

Which character virtue is emphasized?

Awe-inspiring potency—his presence changes the environment, underscoring his suitability for an extraordinary mission.