Shloka 12

जम्बुमालिवधः

The Slaying of Jambumali

Devanagari script

विपन्नं कर्म तद्दृष्ट्वा हनुमांश्चण्डविक्रमः।सालं विपुलमुत्पाट्य भ्रामयामास वीर्यवान्।।।।

Transliteration

vipannaṁ karma tad dṛṣṭvā hanumāṁś caṇḍavikramaḥ |

sālaṁ vipulam utpāṭya bhrāmayāmāsa vīryavān ||

Translation

جب ہنومان—سخت ہیبت و شجاعت والے—نے دیکھا کہ اس کی تدبیر ناکام ہوئی، تو اس نے ایک عظیم شال کا درخت جڑ سے اکھاڑ لیا اور اپنے سورما وار زور سے اسے گھمانے لگا۔

Word by Word

• विपन्नम्: failed, ruined
• विपन्नम्: Viśeṣaṇa (विशेषण) of कर्म
• Type: Adjective
• Root: वि + पद् (धातु) → विपन्न (कृदन्त)
• Form: क्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म-विशेषण (qualifies कर्म)

• कर्म: act, deed
• कर्म: Karma (कर्म/Object) of दृष्ट्वा
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (demonstrative) of कर्म

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; 'having seen'

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• चण्ड-विक्रमः: of fierce prowess
• चण्ड-विक्रमः: Viśeṣaṇa (विशेषण) of हनुमान्
• Type: Noun
• Root: चण्ड (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि/विशेषणवत् (epithet)

• सालम्: a sāla tree
• सालम्: Karma (कर्म/Object) of उत्पाट्य
• Type: Noun
• Root: साल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विपुलम्: huge
• विपुलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of सालम्

• उत्पाट्य: having uprooted
• उत्पाट्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत् + पट्/पाट् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव

• भ्रामयामास: whirled
• भ्रामयामास: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु) (णिच् causative implied: भ्रामय-)
• Form: लिट् (Perfect) periphrastic/आम-प्रत्यय, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• वीर्यवान्: valiant, powerful
• वीर्यवान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of हनुमान्

Context

Hanuman, a strong, powerful and fierce warrior pulled out a sala tree and whirled it. Seeing that his attempt has failed.

Characters & Entities

• Hanumān
• Śāla tree
• Laṅkā
• Jambumālī (contextual opponent)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma teaches adaptive effort (upāya): when one means fails, one chooses another without losing commitment to the righteous objective.

What is the narrative situation?

After the boulder attack is neutralized, Hanumān switches tactics and uproots a śāla tree to use as a weapon.

Which character virtue is emphasized?

Resourcefulness joined with strength—problem-solving under pressure.