Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

लङ्काप्रवेशः

Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka

राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत्।ददर्श मध्यमे गुल्मे रावणस्य चरान् बहून्।।।।

rājamārgaṃ samāvṛtya sthitaṃ rakṣobalaṃ mahat |

dadarśa madhyame gulme rāvaṇasya carān bahūn ||5.4.14||

اس نے دیکھا کہ شاہی سڑک کو گھیر کر راکشسوں کی عظیم فوج کھڑی ہے؛ اور شہر کے وسطی حصے میں اس نے راون کے بہت سے جاسوس بھی دیکھے۔

dīkṣitāninitiated (priests)
dīkṣitān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdīkṣita (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
jaṭilānmatted-haired
jaṭilān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootjaṭila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifies implied persons
muṇḍānshaven-headed
muṇḍān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmuṇḍa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
go-jina-ambara-vāsasaḥwearing cowhide garments
go-jina-ambara-vāsasaḥ:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootgo (प्रातिपदिक) + jina (प्रातिपदिक) + ambara (प्रातिपदिक) + vāsas (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (determinative): 'gojinam ambaraṃ vāsāṃsi yeṣām' (clothed in cowhide garments); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (epic usage; form corresponds to -vāsasaḥ)
darbha-muṣṭi-praharaṇānhaving darbha-fist weapons
darbha-muṣṭi-praharaṇān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdarbha (प्रातिपदिक) + muṣṭi (प्रातिपदिक) + praharaṇa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: 'darbhamuṣṭiḥ praharaṇaṃ yeṣām' = having darbha-bundles as weapons; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
agni-kuṇḍa-āyudhānarmed with fire-ritual implements
agni-kuṇḍa-āyudhān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootagni (प्रातिपदिक) + kuṇḍa (प्रातिपदिक) + āyudha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: 'agnikuṇḍa-sambandhi āyudhāni yeṣām' = equipped with fire-altar implements as weapons; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
tathālikewise
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/रीतिवाचक (also/likewise)
kūṭa-mudgara-pāṇīnwith hammers/mallets in hand
kūṭa-mudgara-pāṇīn:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkūṭa (प्रातिपदिक) + mudgara (प्रातिपदिक) + pāṇi (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: 'kūṭamudgarau pāṇī yasya' = having mallet/hammer in hand; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
daṇḍa-āyudha-dharānbearing staff-weapons
daṇḍa-āyudha-dharān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdaṇḍa (प्रातिपदिक) + āyudha (प्रातिपदिक) + dhara (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष: 'daṇḍa-āyudhaṃ dharanti' = bearing staff-weapons; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
apialso
api:
Emphasis/Inclusion (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-कार (also/even)
eka-akṣānone-eyed
eka-akṣān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक) + akṣi (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: 'ekaṃ akṣi yasya' = one-eyed; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
eka-karṇānone-eared
eka-karṇān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक) + karṇa (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: 'ekaḥ karṇaḥ yasya' = one-eared; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
lamba-udara-payo-dharānwith hanging belly and breasts
lamba-udara-payo-dharān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootlamba (प्रातिपदिक) + udara (प्रातिपदिक) + payodhara (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: 'lambaṃ udaraṃ payodharāś ca yasya' = having pendulous belly and breasts; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
karālānterrifying
karālān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkarāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
bhugna-vaktrānwith contorted faces
bhugna-vaktrān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootbhugna (प्रातिपदik) + vaktra (प्रातिपदik)
Formबहुव्रीहि: 'bhugnaṃ vaktraṃ yasya' = with bent/contorted face; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
vikaṭānmisshapen
vikaṭān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvikaṭa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
vāmanāndwarfish
vāmanān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvāmana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
tathālikewise
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
dhanvinaḥbowmen
dhanvinaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhanvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (epic usage; -inaḥ for acc.pl.)
khaṅginaḥswordsmen
khaṅginaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkhaṅgin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (epic usage)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
evaindeed
eva:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
śataghnī-musala-āyudhānarmed with śataghnīs and clubs
śataghnī-musala-āyudhān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśataghnī (प्रातिपदिक) + musala (प्रातिपदिक) + āyudha (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व (copulative) within: śataghnī + musala; then तत्पुरुष with āyudha: 'śataghnīmusale āyudhe yeṣām'; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
parigha-uttama-hastānwith hands like iron bars
parigha-uttama-hastān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootparigha (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक) + hasta (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: 'parigha iva uttamau hastau yasya' = having hands like excellent iron bars; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
vicitra-kavaca-ujjvalānshining in varied armor
vicitra-kavaca-ujjvalān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvicitra (प्रातिपदिक) + kavaca (प्रातिपदिक) + ujjvala (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय: 'vicitraṃ kavacaṃ yena ujjvalaḥ' = shining with variegated armor; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
na-ati-sthūlānnot very stout
na-ati-sthūlān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootna (अव्यय) + ati (अव्यय) + sthūla (प्रातिपदिक)
Formनञ् + अतिशय-निषेध: 'not too stout'; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
na-ati-kṛśānnot very thin
na-ati-kṛśān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootna (अव्यय) + ati (अव्यय) + kṛśa (प्रातिपदिक)
Formनञ् + अतिशय-निषेध; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
na-ati-dīrgha-ati-hrasvakānneither too tall nor too short
na-ati-dīrgha-ati-hrasvakān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootna (अव्यय) + ati (अव्यय) + dīrgha (प्रातिपदिक) + ati (अव्यय) + hrasva (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व of extremes (dīrgha + hrasva) with negated excess: 'neither too tall nor too short'; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
na-ati-gaurānnot very fair
na-ati-gaurān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootna (अव्यय) + ati (अव्यय) + gaura (प्रातिपदिक)
Formनञ् + अतिशय-निषेध; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
na-ati-kṛṣṇānnot very dark
na-ati-kṛṣṇān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootna (अव्यय) + ati (अव्यय) + kṛṣṇa (प्रातिपदिक)
Formनञ् + अतिशय-निषेध; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
na-ati-kubjānnot very hunchbacked
na-ati-kubjān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootna (अव्यय) + ati (अव्यय) + kubja (प्रातिपदिक)
Formनञ् + अतिशय-निषेध; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
nanor
na:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
vāmanāndwarfs (very short)
vāmanān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvāmana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
virūpānugly
virūpān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvirūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
bahu-rūpānmany-formed
bahu-rūpān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: 'bahūni rūpāṇi yasya' = of many forms; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
su-rūpānhandsome
su-rūpān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + rūpa (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय: 'good-formed'; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
su-varcasaḥradiant
su-varcasaḥ:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + varcas (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष: 'good-lustred'; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (epic usage; -asaḥ for acc.pl.)
dhvajīnbanner-bearing
dhvajīn:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdhvajin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
patākinaḥflag-bearing
patākinaḥ:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpatākin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (epic usage)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
evaindeed
eva:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
dadarśasaw
dadarśa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
vividha-āyudhānarmed with various weapons
vividha-āyudhān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक) + āyudha (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: 'vividham āyudham' = various-weaponed; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

He heard chantings of sacred verses in the houses of demons engaged in the study of the vedas. And heard demons singing loudly the eulogy of Ravana.

H
Hanumān
L
Laṅkā
R
Rāvaṇa
R
royal road (rājamārga)
S
spies (cara)
R
rākṣasa army (rakṣobala)

FAQs

A dharmic mission requires prudence: recognizing surveillance and force, Hanumān must act carefully to protect the larger righteous objective.

Hanumān surveys Laṅkā’s defenses and internal intelligence network while searching for Sītā.

Strategic intelligence: careful assessment of threats rather than impulsive action.