Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

अभिज्ञानप्रदानम्

The Token of Recognition (Chūḍāmaṇi) and the Crow Episode Recalled

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत्।।5.38.36।।ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः।।5.38.37।।

hinastu dakṣiṇākṣi tvacchara ity atha so 'bravīt || 5.38.36 ||

tatas tasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam |

dattvā sa dakṣiṇaṃ netraṃ prāṇebhyaḥ parirakṣitaḥ || 5.38.37 ||

تب اُس نے کہا: “آپ کا تیر میری دائیں آنکھ کو ہلاک کر دے۔” پھر شری رام نے کوا کی دائیں آنکھ پر وار کیا؛ دائیں آنکھ نذر کر کے کوا اپنی جان سے بچ گیا۔

हिनस्तुlet (it) strike/injure
हिनस्तु:
क्रिया (Kriya/Verb)
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
Formलोट्-लकार (imperative/optative-like injunction), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आज्ञार्थ (let it injure)
दक्षिणाक्षिthe right eye
दक्षिणाक्षि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदक्षिण + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास ('दक्षिणम् अक्षि' = right eye), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (acc), एकवचन
त्वत्-शरःyour arrow
त्वत्-शरः:
कर्ता (Karta/Subject; of हिनस्तु)
TypeNoun
Rootत्वद् (प्रातिपदिक) + शर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: 'त्वत्-शरः' = your arrow), पुंलिङ्ग, प्रथमा (nom), एकवचन
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
अथthen
अथ:
काल/अनुक्रम (sequence)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर-निपात (then/thereupon)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Kriya/Verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ततःthen
ततः:
कालाधिकरण
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (gen), एकवचन
अक्षिeye
अक्षि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअक्षि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (acc), एकवचन
काकस्यof the crow
काकस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootकाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (gen), एकवचन
हिनस्तिstrikes, injures
हिनस्ति:
क्रिया (Kriya/Verb)
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
स्मindeed/then (past marker)
स्म:
काल/निपात
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-निपात (past-narrative particle; indicates recollection/continuative past)
सःit/he
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता of हिनस्ति
दक्षिणम्right
दक्षिणम्:
कर्म (Karma; adjectival)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अक्षि इत्यस्य विशेषणम्
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
क्रियाविशेषण (prior action)
TypeVerb
Rootदा (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भावकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (having given/offered)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दक्षिणम्right
दक्षिणम्:
कर्म (Karma; adjectival)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नेत्रम् इत्यस्य विशेषणम्
नेत्रम्eye
नेत्रम्:
कर्म (Karma/Object; what was given)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राणेभ्यःfrom (his) life/breaths
प्राणेभ्यः:
अपादान (Apadana/Ablative)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (abl), बहुवचन; अपादान-अर्थ (from, away from)
परिरक्षितःsaved, preserved
परिरक्षितः:
कर्ता (Karta; adjectival predicate)
TypeAdjective
Rootपरि-रक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः 'saved/spared'

'Then that crow said, 'let my right eye be blinded'. you then hit the right eye of the crow'. Thus the crow offered his right eye and saved himself.

S
Sītā
H
Hanumān
R
Rāma
K
Kāka (the crow)
B
Brahmāstra (contextual)

FAQs

Dharma balances justice with mercy: wrongdoing requires consequence, yet surrender allows a mitigated penalty that preserves life.

To prevent the brahmāstra from becoming futile while honoring refuge, the crow proposes a penalty—loss of one eye—in exchange for survival.

Rāma’s measured justice and the crow’s acceptance of accountability (taking punishment rather than evading it).