Shloka 34

अभिज्ञानप्रदानम्

The Token of Recognition (Chūḍāmaṇi) and the Crow Episode Recalled

Devanagari script

स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम्।।5.38.34।।वधार्हमपि काकुत्स्थ: कृपया पर्यपालयत्।

Transliteration

sa taṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaḥ śaraṇāgatam || 5.38.34 ||

vadhārham api kākutsthaḥ kṛpayā paryapālayat |

Translation

مگر کاکُتستھ—پناہ مانگنے والوں کا نگہبان—نے اسے زمین پر گرا ہوا، پناہ کا طالب دیکھا؛ اور اگرچہ وہ قتل کے لائق تھا، پھر بھی کرپا سے اس کی حفاظت کی۔

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• निपतितम्: fallen
• निपतितम्: कर्म (Karma; adjectival)
• Type: Adjective
• Root: नि-पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेषणम्

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: अधिकरण (Adhikarana/Location)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (loc), एकवचन

• शरण्यः: protector, giver of refuge
• शरण्यः: कर्ता (Karta; adjectival)
• Type: Adjective
• Root: शरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः (रामः) इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः 'रक्षक/शरणदः'

• शरणागतम्: one who has sought refuge
• शरणागतम्: कर्म (Karma; adjectival)
• Type: Adjective
• Root: शरण + आगत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपपद: 'शरणम् आगतः' = one who has come for refuge), क्त-प्रत्ययान्त (आ-गम् + क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेषणम्

• वधार्हम्: deserving to be slain
• वधार्हम्: कर्म (Karma; adjectival)
• Type: Adjective
• Root: वध + अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('वधम् अर्हति' = deserving killing), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेषणम्

• अपि: even
• अपि: अवधारण/व्यतिरेक (concession)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (concessive particle: even though)

• काकुत्स्थः: Kakutstha (Rama)
• काकुत्स्थः: कर्ता (Karta/Subject; apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामस्य उपनाम (proper noun/epithet)

• कृपया: with compassion
• कृपया: करण (Karana/Instrument; cause)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (instr), एकवचन; हेतौ/साधने (by means of, out of)

• पर्यपालयत्: protected, spared
• पर्यपालयत्: क्रिया (Kriya/Verb)
• Type: Verb
• Root: परि-पाल् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

'Seeing the crow fallen on the ground, O Kakutstha, you who are a saviour of those who seek refuge saved him out of compassion, even though he deserved to be killed.

Characters & Entities

• Sītā
• Hanumān
• Rāma (Kākutstha)
• Kāka (the crow)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Śaraṇāgata-rakṣaṇa (protecting one who surrenders) is upheld as a higher dharma—even when the surrendered party is guilty.

What is the narrative situation?

The crow finally falls at Rāma’s feet; Rāma restrains full punishment and grants protection with a measured consequence.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s compassion guided by dharma: justice is not abandoned, but it is tempered by mercy toward a surrendered offender.