Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

अभिज्ञानप्रदानम्

The Token of Recognition (Chūḍāmaṇi) and the Crow Episode Recalled

ततस्समुक्षितो रामो मुक्तैश्शोणितबिन्दुभिः।

वायसेन ततस्तेन बलवत्क्लिश्यमानया।।5.38.24।।

स मया बोधितश्श्रीमान्सुखसुप्तः परन्तपः।

tataḥ samukṣito rāmo muktaiḥ śoṇitabindubhiḥ |

vāyasena tatas tena balavat kliśyamānayā || 5.38.24 ||

sa mayā bodhitaḥ śrīmān sukhasuptaḥ parantapaḥ |

تب گرے ہوئے خون کے قطروں نے رام کو چھینٹ دیا۔ اس کوّے کے ہاتھوں جب میں سخت اذیت میں تھی، تو میں نے اُس شریمان رام کو جگایا—جو سکون سے سو رہے تھے، دشمنوں کو جلانے والے۔

tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअनन्तरता-वाचक-अव्यय (then)
samukṣitaḥsprinkled (with)
samukṣitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam-√ukṣ (धातु) + kta (क्त)
Formकृदन्त-भूतकृत् (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘rāmaḥ’ विशेषण; अर्थः ‘sprinkled/bedewed’
rāmaḥRama
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
muktaiḥwith dripping
muktaiḥ:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootmukta (√muc + kta)
Formकृदन्त-भूतकृत्, पुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental/करण), बहुवचन; ‘bindubhiḥ’ विशेषण (released/dripping)
śoṇita-bindubhiḥdrops of blood
śoṇita-bindubhiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootśoṇita (प्रातिपदिक) + bindu (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘शोणितस्य बिन्दवः’; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
vāyasenaby the crow
vāyasena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvāyasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअनन्तरता-वाचक-अव्यय
tenaby that
tena:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
balavatforcibly
balavat:
Prakaraṇa (प्रकरण/रीति)
TypeIndeclinable
Rootbalavat (अव्यय/विशेषणप्राय)
Formबलवत्त्व-वाचक-अव्यय (adverb: forcibly/strongly)
kliśyamānayāby me being tormented
kliśyamānayā:
Karana (करण)
TypeVerb
Root√kliś (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त (present passive participle), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; वक्तृ-स्त्री (सीता) द्वारा ‘being tormented’
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
mayāby me
mayā:
Kartr-karana (कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया, एकवचन
bodhitaḥwas awakened
bodhitaḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√budh (धातु) + ṇic (णिच्) + kta (क्त)
Formणिजन्त-कृदन्त (causative past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘was awakened’
śrīmānillustrious
śrīmān:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘rāmaḥ/saḥ’ विशेषण
sukha-suptaḥsleeping comfortably
sukha-suptaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsukha (प्रातिपदिक) + supta (pra√svap + kta)
Formतत्पुरुष (अव्ययीभावप्राय/उपपद): ‘सुखेन सुप्तः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
parantapaḥscorcher of foes
parantapaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparantapa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि/विशेषणरूपेण

'O strong-armed Rama, seeing my torn breasts, you became angry like a hissing serpent and hissing said :

S
Sītā
R
Rāma
V
vāyasa (crow)
B
blood (śoṇita)

FAQs

Dharma includes the duty to protect those under one’s care; suffering and visible injury become a call to righteous action rather than indifference.

Blood drops wake Rāma as Sītā is being harmed by the crow.

Rāma’s readiness for protective responsibility (rakṣaṇa-dharma), even when at rest.