Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 32›Shloka 8
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 32, Shloka 8

Sundarakāṇḍa Sarga 32

Sītā’s Perplexity and Recognition of Hanumān

Devanagari script

सा तं समीक्ष्यैव भृशं विसंज्ञा गतासुकल्पेन बभूव सीता।चिरेण संज्ञां प्रतिलभ्य भूयो विचिन्तयामास विशालनेत्रा।।।।

Transliteration

sā taṁ samīkṣyaiva bhṛśaṁ visaṁjñā gatāsukalpena babhūva sītā |

cireṇa saṁjñāṁ pratilabhya bhūyo vicintayāmāsa viśālanetrā ||

Translation

اسے دیکھتے ہی سیتا بے حد بے ہوش ہو گئی، گویا جان ہی نکل رہی ہو۔ بہت دیر بعد جب اسے پھر ہوش آیا تو وہ وسیع النین بانو دوبارہ غور و فکر کرنے لگی۔

Word by Word
साshe (Sita)
सा:
कर्ता (Agent)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः; स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ); एकवचनम्
तम्him
तम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः (कर्म); एकवचनम्
समीक्ष्यhaving looked at
समीक्ष्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootसम् + ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); धातुः: सम्+ईक्ष्; अर्थः: दृष्ट्वा/अवलोक्य
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध/निपातार्थ (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
Formनिपातः (emphatic particle)
भृशम्greatly, intensely
भृशम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb)
विसंज्ञाunconscious, senseless
विसंज्ञा:
कर्तृ-विशेषण (Predicate adjective of agent)
TypeAdjective
Rootवि + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (सा इति कर्तरि)
गतासुकल्पेनas if (she were) almost dead
गतासुकल्पेन:
करण/प्रकार (Manner/Instrumental of comparison)
TypeAdjective
Rootगत + असु + कल्प (प्रातिपदिक-समास)
Formसमासः: गतासुः (गताः असवः यस्य/या) + कल्पः (सदृशः) इति; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे साधारण-प्रयोगः; क्रियाविशेषणवत् (instrumental of manner: 'as if')
बभूवbecame, was
बभूव:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्
सीताSita
सीता:
कर्ता (Agent)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्तृसमनाधिकरणम् (apposition to सा)
चिरेणafter a long time
चिरेण:
कालाधिकरण (Temporal adjunct)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्तिः; एकवचनम्; कालवाचक-तृतीया (instrumental of time: 'after a long time')
संज्ञाम्consciousness, senses
संज्ञाम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootसंज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्
प्रतिलभ्यhaving regained
प्रतिलभ्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootप्रति + लभ् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); धातुः: प्रति+लभ्; अर्थः: पुनः प्राप्त्वा
भूयःagain
भूयः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय-प्रयोग)
Formअव्ययम् (adverb: पुनः/अधिकम्)
विचिन्तयामासbegan to think, pondered
विचिन्तयामास:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootवि + चिन्त् (धातु)
Formलिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्; 'आमास' इति लिट्-प्रयोगे पुनरुक्त-प्रत्ययात्मक-रूपम् (periphrastic perfect-like usage)
विशालनेत्राlarge-eyed
विशालनेत्रा:
कर्तृ-विशेषण (Epithet of agent)
TypeAdjective
Rootविशाल + नेत्र (प्रातिपदिक-समास)
Formकर्मधारय-समासः: विशालानि नेत्राणि यस्याः सा; स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्तृ-विशेषणम् (सीतायाः)
Context

Overcome with sorrow and fear, noble Sita sobbed pitiably muttering repeatedly. 'O Rama, O Rama, O Lakshmana'.

Characters & Entities
S
Sītā
H
Hanumān

FAQs

Dharma includes patience and truthful assessment: even amid overwhelming emotion, Sītā returns to conscious reflection rather than surrendering to confusion.

Sītā repeatedly swoons due to fear and strain, then slowly regains awareness and resumes careful thought.

Sītā’s resilience—recovering composure to judge what is true.

←Previous Verse
Next Verse→