Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 30, Shloka 19

हनुमता सीतासंवादोपायचिन्ता

Hanuman’s Deliberation on How to Address Sita

अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत्।।।।मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता।

avaśyam eva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyam arthavat | mayā sāntvayituṃ śakyā nānyathā iyam aninditā ||

پس مجھے ضرور انسانوں کی زبان میں معنی خیز بات کہنا ہوگی؛ اسی طرح میں اس بے عیب خاتون کو تسلی دے سکتا ہوں—اس کے سوا کوئی اور طریقہ نہیں۔

अवश्यम्certainly
अवश्यम्:
सम्बन्ध (Sambandha/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअवश्यम् (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (certainly/necessarily)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
वक्तव्यम्must be spoken
वक्तव्यम्:
क्रिया (Kriyā/necessity)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Gerundive/obligation), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (कर्तव्यता)
मानुषम्human
मानुषम्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (वाक्यम् इति विशेषणम्)
वाक्यम्speech; statement
वाक्यम्:
कर्म (Karma/object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अर्थवत्meaningful
अर्थवत्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootअर्थवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (वाक्यम् इति विशेषणम्)
मयाby me
मया:
कर्ता (Kartā/agent)
TypeNoun
Rootअहम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
सान्त्वयितुम्to console
सान्त्वयितुम्:
प्रयोजन (Prayojana/purpose)
TypeVerb
Rootसम्-√त्वि/√त्वय् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), हेत्वर्थ (purpose)
शक्याable; possible
शक्या:
कर्ता (Kartā/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक)
Formयत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (potential/possible), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (इयम् इति विशेषणम्)
not
:
सम्बन्ध (Sambandha/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
सम्बन्ध (Sambandha/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (otherwise)
इयम्this (lady)
इयम्:
कर्ता (Kartā/subject)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अनिन्दिताblameless
अनिन्दिता:
कर्ता (Kartā/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootअनिन्दित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (इयम् इति विशेषणम्)

The sight of Sita who seemed a deity in the Nandana garden of Indra, set a chain of reflections in his mind :

S
Sītā (implied by aninditā)

FAQs

Right speech (satya with hita): truthful communication must also be meaningful and consoling; the aim is to uphold truth while healing distress.

Hanumān resolves to speak in a more accessible, reassuring register so that Sītā can accept his words without fear.

Clarity of purpose and benevolence—he commits to speech that serves Sītā’s welfare rather than showcasing learning.