Shloka 3

निमित्तप्रादुर्भावः

Auspicious Omens Arise for Sita

Devanagari script

भुजश्च चार्वञ्चितपीनवृत्तःपरार्थ्यकालागरुचन्दनार्हः।अनुत्तमेनाध्युषितः प्रियेण चिरेण वामः समवेपताऽशु।।5.29.3।।

Transliteration

bhujaś ca cārvañcitapīnavṛttaḥ parārthyakālāgarucandanārhaḥ | anuttamenādhyuṣitaḥ priyena cireṇa vāmaḥ samavepatāśu ||5.29.3||

Translation

اور اس کا بایاں بازو—خوبصورت خم دار، بھرپور اور گول، عمدہ عودِ ہندی اور صندل کے لیپ کے لائق—جو مدتوں اس کے بےمثال محبوب کا تکیہ رہا تھا، اچانک تیزی سے پھڑک اٹھا۔

Word by Word

• भुजः: arm
• भुजः: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• चार्वञ्चितपीनवृत्तः: beautifully curved, stout and rounded
• चार्वञ्चितपीनवृत्तः: कर्तृविशेषणम् (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चारु + अञ्चित + पीन + वृत्त (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular); विशेषणम् (qualifying) भुजः

• परार्थ्यकालागरुचन्दनार्हः: worthy of excellent black agaru and sandal paste
• परार्थ्यकालागरुचन्दनार्हः: कर्तृविशेषणम् (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परार्थ्य + कालागरु + चन्दन + अर्ह (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular); विशेषणम् (qualifying) भुजः; '...अर्हः' = योग्यः (deserving)

• अनुत्तमेन: by the unsurpassed (best)
• अनुत्तमेन: करणम् (Instrument/Agent in passive sense)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम् (Singular); विशेषणम् (qualifying) प्रियेण

• अध्युषितः: rested upon / inhabited (used as a pillow)
• अध्युषितः: कर्तृविशेषणम् (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अधि + वस् (धातु) → अध्युषित (कृदन्त, क्त-प्रत्ययः)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular); विशेषणम् (qualifying) भुजः

• प्रियेण: by the beloved
• प्रियेण: करणम् (Instrument/Agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम् (Singular)

• चिरेण: after a long time / for long
• चिरेण: अधिकरणम् (Temporal locus)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time; instrumental-form used adverbially: 'after a long time/for long')

• वामः: left
• वामः: कर्तृविशेषणम् (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular); विशेषणम् (qualifying) भुजः

• समवेपत: throbbed / trembled
• समवेपत: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: सम् + अव + वेप् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्

• आशु: suddenly / quickly
• आशु: क्रियाविशेषणम् (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थ/कालवाचक-अव्ययम् (adverb: quickly/suddenly)

Context

Her stout left arm curved beautifully, fit for excellent agaru and sandal paste once the pillow by her beloved lord for long, throbbed suddenly.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma (implied as the beloved)
• agaru
• candana (sandal)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Hope aligned with righteousness: the omen is narrated as a support for the virtuous, reinforcing perseverance in satya and dharma.

What is the narrative situation?

A second auspicious sign appears on Sītā’s body, suggesting the nearness of reunion with Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Constancy in love and vow—her devotion remains unchanged, and the narrative marks it with auspicious signs.