Shloka 45

अशोकवनिकायां सीतादर्शनम्

Sita Seen in the Ashoka Grove

Devanagari script

पीतं कनकपट्टाभं स्रस्तं तद्वसनं शुभम्।उत्तरीयं नगासक्तं तदा दृष्टं प्लवङ्गमैः।।।।

Transliteration

pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tad vasanaṃ śubham |

uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ ||

Translation

وہ مبارک اوڑھنی—زرد، سونے جیسے چمکتے کپڑے کی مانند—ڈھلک کر سرک گئی تھی؛ اور جب وہ درخت میں اٹک گئی تو بندروں نے اسے وہیں دیکھا۔

Word by Word

• पीतम्: yellow
• पीतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पीत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वसनम्)

• कनकपट्टाभम्: shining like golden cloth
• कनकपट्टाभम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कनक + पट्ट + आभ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (कनकपट्टस्य आभा यस्य); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• स्रस्तम्: slipped/loosened
• स्रस्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्रंस् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संकेत/निर्देश

• वसनम्: garment/cloth
• वसनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• उत्तरीयम्: upper garment
• उत्तरीयम्: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तरीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वसनस्य भेदः

• नगासक्तम्: stuck to a tree
• नगासक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नग + आसक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (नगे आसक्तम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय

• दृष्टम्: was seen
• दृष्टम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘was seen’

• प्लवङ्गमैः: by the monkeys
• प्लवङ्गमैः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/कर्तृ), बहुवचन; कर्मणि प्रयोगे कर्तृ-करण

Context

"The shining yellow upper garment like a golden cloth was torn. Flung down, it stuck to a tree which the monkeys noticed.

Characters & Entities

• Hanumān
• vanaras (plavaṅgamas)
• Sītā (implied through garment)
• uttarīya (upper garment)
• tree (naga)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truth is preserved through reliable remembrance and witness: details seen by the vanaras become moral evidence supporting a righteous rescue.

What is the narrative situation?

Hanumān recalls/infers signs from Sītā’s abduction—her garment catching on a tree and being noticed by the vanaras.

Which character virtue is emphasized?

Smṛti and pramāṇikatā (accurate memory and evidentiary thinking) in service of dharma.