Shloka 1

अशोकवनिकायां सीतादर्शनम्

Sita Seen in the Ashoka Grove

Devanagari script

स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च मैथिलीम्।अवेक्षमाणश्च महीं सर्वां तामन्ववैक्षत।।।।

Transliteration

sa vīkṣamāṇas tatrastho mārgamāṇaś ca maithilīm | avekṣamāṇaś ca mahīṃ sarvāṃ tām anvavaikṣata ||

Translation

وہیں ٹھہر کر، وہ میتھلی (سیتا) کو ڈھونڈتے ہوئے بار بار دیکھتا رہا؛ اور نیچے نگاہ ڈال کر اس نے ساری زمین کو خوب غور سے جانچا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• वीक्षमाणः: looking
• वीक्षमाणः: कर्ता (कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु) + शानच् (शतृ)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तरि

• तत्रस्थः: standing there
• तत्रस्थः: कर्ता (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत्र-स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; अव्ययीभावः: तत्र + स्थ (situated there)

• मार्गमाणः: searching
• मार्गमाणः: कर्ता (कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: मार्ग् (धातु) + शानच् (शतृ)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तरि

• च: and
• च: सम्बन्ध (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• मैथिलीम्: Maithili (Sita)
• मैथिलीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मैथिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• अवेक्षमाणः: looking around/down
• अवेक्षमाणः: कर्ता (कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: अव-ईक्ष् (धातु) + शानच् (शतृ)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तरि

• च: and
• च: सम्बन्ध (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• महीम्: the ground/earth
• महीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• सर्वाम्: entire
• सर्वाम्: कर्म (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (qualifier of महीम्)

• ताम्: that
• ताम्: कर्म (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; सर्वनाम; विशेषण (that)

• अन्ववैक्षत: surveyed/observed
• अन्ववैक्षत: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु-अव-ईक्ष् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

Context

Hanuman looked out from the simsupa tree all around for Mythili scanning the ground below.

Characters & Entities

• Hanumān
• Maithilī (Sītā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma appears as conscientious duty: Hanumān’s careful, methodical search reflects responsible action and commitment to truth—he must see correctly and report faithfully.

What is the narrative situation?

At the beginning of the next chapter, Hanumān remains in position and intensifies his search by scanning the ground thoroughly for Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Diligence and attention: Hanumān’s thorough observation is a form of disciplined service.