Shloka 92

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

त्वमिहासुरसंघानां पातालतलवासिनाम्।।।।देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघः सन्निवेशितः।

Transliteration

tvam iha āsurasaṅghānāṃ pātālatalavāsinām | devarājñā giriśreṣṭha parighaḥ sanniveśitaḥ ||

Translation

اے پہاڑوں میں برتر! پاتال کے طبقات میں بسنے والے اسوروں کے جتھّوں کو روکنے کے لیے، دیوراج اندر نے تجھے یہاں ایک رکاوٹ (بند) کے طور پر مقرر کیا ہے۔

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; उत्तम-पुरुषार्थे न, मध्यम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (Nominative Singular)

• इह: here
• इह: Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• असुरसङ्घानाम्: of the hordes of demons
• असुरसङ्घानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: असुर + सङ्घ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (असुराणां सङ्घाः); पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन (Genitive Plural)

• पातालतलवासिनाम्: of those dwelling on the nether-world level
• पातालतलवासिनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पाताल + तल + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुष-प्रायः (पातालतले वासिनः); पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन (Genitive Plural)

• देवराज्ञा: by the king of the gods (Indra)
• देवराज्ञा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: देवराज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां राजा); पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन (Instrumental Singular)

• गिरिश्रेष्ठ: O foremost mountain
• गिरिश्रेष्ठ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गिरि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (गिरीणां श्रेष्ठः); पुंलिङ्ग; संबोधन-प्रथमा; एकवचन (Vocative Singular)

• परिघः: a bar; barrier-beam
• परिघः: Pratipadyamana (विधेय/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: परिघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (Nominative Singular); उपमेय/विधेय-नाम

• सन्निवेशितः: has been stationed; placed
• सन्निवेशितः: Kriya (क्रिया/विधेय)
• Type: Verb
• Root: नि + विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः (placed/positioned)

Context

'O foremost mountain! you are kept here by Indra, lord of the gods as a barrier againstthe intrusion of demons residing in the nether-world.

Characters & Entities

• Samudra (Ocean)
• Maināka
• Indra (Devarāja)
• Asuras (demon hosts)
• Pātāla (netherworld)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Guardianship of order: beings are assigned duties to restrain harmful forces and protect the world’s balance.

What is the narrative situation?

Samudra reminds Maināka of his divinely appointed role as a defensive barrier against netherworld asuras.

Which character virtue is emphasized?

Steadfast duty: Maināka’s very placement signifies unwavering service to a protective mandate.