Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः।।।।शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति।

tathā mayā vidhātavyaṃ viśrameta yathā kapiḥ | śeṣaṃ ca mayi viśrāntaḥ sukhena atipatiṣyati ||

مجھے ایسا بندوبست کرنا چاہیے کہ یہ کپی (بندر) آرام پا لے؛ اور جب وہ مجھ پر سستانے کے بعد ٹھہر جائے گا تو باقی فاصلہ آسانی سے پار کر لے گا۔

तथाthus/in such a way
तथा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (manner adverb)
मयाby me
मया:
Kartr (कर्ता; agent of obligation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया, एकवचन
विधातव्यम्is to be arranged
विधातव्यम्:
Kriya (कर्तव्यता/obligation predicate)
TypeVerb
Rootवि + धा (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'must be arranged/done'
विश्रमेतmay rest
विश्रमेत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + श्रम् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
यथाso that/as
यथा:
Sambandha (उद्देश्य/so that)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formप्रकार/उपमानवाचक अव्यय (as/so that)
कपिःthe monkey
कपिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शेषम्the remainder
शेषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
मयिon/in me
मयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, सप्तमी, एकवचन
विश्रान्तःhaving rested
विश्रान्तः:
Karta-anvaya (विशेषण)
TypeVerb
Rootवि + श्रम् (धातु)
Formभूतकाले कर्तरि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण (of implied subject 'he')
सुखेनcomfortably/with ease
सुखेन:
Kriya-viseshana (करण/मanner)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (instrumental of manner)
अतिपतिष्यतिwill fly/leap across
अतिपतिष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअति + पत् (धातु)
Formलृट् (Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

'I will have to make arrangements for his rest. Later he can resume his journey comfortably'.

S
Samudra (Ocean)
K
Kapi (Hanumān implied)

FAQs

Sevā and atithi-dharma: the Ocean feels responsible to support a righteous envoy (Hanumān) by providing rest so his mission succeeds.

As Hanumān flies over the ocean toward Laṅkā, the Sea-god considers how to help him by ensuring he can rest and then continue safely.

Benevolent responsibility: Samudra shows mindful care and proactive assistance toward a dharmic undertaking.