Shloka 60

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ।।।।सन्ध्यया समभिस्पृष्टं यथा तत्सूर्यमण्डलम्।

Transliteration

mukhaṃ nāsikayā tasya tāmrāyā tāmram ābabhau |

sandhyayā samabhispṛṣṭaṃ yathā tat sūryamaṇḍalam ||

Translation

اس کی تانبے جیسی ناک کے سبب اس کا چہرہ بھی تانبئی سرخی میں ڈوبا ہوا دکھائی دیتا تھا—جیسے شام کی چھو سے چھوا ہوا سورج منڈل۔

Word by Word

• मुखम्: face
• मुखम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• नासिकया: by/with the nose
• नासिकया: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: नासिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तस्य: of him, his
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• ताम्रया: reddish, coppery
• ताम्रया: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: ताम्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (नासिका)

• ताम्रम्: copper-red
• ताम्रम्: Karma (कर्म/Result-object)
• Type: Adjective
• Root: ताम्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्म-विशेषणम्/फल-रूपम्

• आबभौ: appeared, shone
• आबभौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भा (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; उपसर्गः—आ

• सन्ध्यया: by twilight
• सन्ध्यया: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: सन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• समभिस्पृष्टम्: touched, suffused
• समभिस्पृष्टम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्पृश् (धातु) → स्पृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः; उपसर्गाः—सम् + अभि

• यथा: as, like
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमा/प्रकार-अव्ययम्

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• सूर्य-मण्डलम्: the sun’s disc
• सूर्य-मण्डलम्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (sun’s orb); उपमानम्

Context

By the reflection of his coppery-red nose, his face looked red like the Sun's orb coming close at twilight.

Characters & Entities

• Hanumān
• sandhyā (twilight)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous power is tempered, not harsh: twilight-touched sunlight suggests strength moderated by discernment—an ideal of dharmic conduct.

What is the narrative situation?

The narrator continues the visual portrait of Hanumān in flight, focusing on the colour and radiance of his face.

Which character virtue is emphasized?

Saumyatā with tejas—gentleness joined to brilliance, fitting for a protector and messenger of truth.