Shloka 14

Devanagari script

पन्नगाशनमाकाशे पतन्तं पक्षिसेविते।वैनतेयमहं शक्तः परिगन्तुं सहस्रशः।।4.67.14।।

Transliteration

pannagāśanam ākāśe patantaṃ pakṣisevite | vainateyam ahaṃ śaktaḥ parigantuṃ sahasraśaḥ ||

Translation

میں آسمان میں—جہاں پرندے منڈلاتے ہیں—سانپوں کے بھکشک وینتےیہ (گرُڑ) کے گرد ہزار بار چکر لگانے کی طاقت رکھتا ہوں، جب وہ پرواز میں ہو۔

Word by Word

• पन्नगाशनम्: snake-eater (Garuda)
• पन्नगाशनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पन्नग + आशन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—तत्पुरुषः (कर्मधारय/उपपद): ‘snake-eater’; नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular); वैनतेयम् इत्यस्य विशेषणम्

• आकाशे: in the sky
• आकाशे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी (locative), एकवचन (singular)

• पतन्तम्: flying
• पतन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular); वैनतेयम् इति विशेषणम्—‘flying’

• पक्षिसेविते: frequented by birds
• पक्षिसेविते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पक्षि + सेवित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सेव्)
• Form: समासः—तत्पुरुषः: ‘frequented by birds’; भूतकृदन्त ‘सेवित’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; आकाशे इति विशेषणम्

• वैनतेयम्: Vainateya (Garuda)
• वैनतेयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैनतेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• शक्तः: able
• शक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शक्)
• Form: भूतकृदन्त (past participle) ‘able’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अहम् इति विशेषणम्

• परिगन्तुम्: to go around
• परिगन्तुम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: परि-गम् (धातु)
• Form: तुमुनन्त (infinitive)

• सहस्रशः: a thousand times
• सहस्रशः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

Context

'I am capable of circumambulating a thousand times the great Garuda who consumes snakes and flies in the sky, the abode of birds.

Characters & Entities

• Hanumān
• Vainateya (Garuḍa)
• Vinatā
• Sky (ākāśa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse supports dharma by removing doubt: truthful assurance of competence helps a righteous collective act decisively.

What is the narrative situation?

Hanumān continues his declaration of speed and endurance using Garuḍa as a benchmark.

Which character virtue is emphasized?

Swiftness and perseverance used for service.