Shloka 28

सम्पातिवाक्यम्

Sampati’s Intelligence Report on Sita’s Abduction

Devanagari script

तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः।।।।न हि कर्मसु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः।

Transliteration

tad alaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ |

na hi karmasu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ ||

Translation

پس زمانے کی تاخیر کی فکر بس کیجیے؛ اپنی بصیرت میں پختہ عزم قائم کیجیے۔ آپ جیسے دانا لوگ جب عمل کا وقت آئے تو کبھی تردد نہیں کرتے۔

Word by Word

• तत्: then/so
• तत्: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोगः; निपात/सम्बोधनार्थ ‘then/so’

• अलम्: enough
• अलम्: सम्बन्ध (Discourse adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: अलम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; पर्याप्त्यर्थक (enough/stop)

• कालसङ्गेन: by delay/with time-association
• कालसङ्गेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: काल + सङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (कालेन सङ्गः/सम्बन्धः)

• क्रियताम्: let (it) be done
• क्रियताम्: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगः ‘let it be done’

• बुद्धिनिश्चयः: a firm resolve
• बुद्धिनिश्चयः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि + निश्चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बुद्धेः निश्चयः = resolve of mind)

• न: not
• न: सम्बन्ध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• कर्मसु: in actions/tasks
• कर्मसु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Domain)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचन

• सज्जन्ते: cling/hesitate/lag behind
• सज्जन्ते: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: सज्ज् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद

• बुद्धिमन्तः: wise people
• बुद्धिमन्तः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• भवद्विधाः: like you
• भवद्विधाः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: भवत् + विध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (भवद्विध = like you)

Context

'Do not bother about the time limit. Resolve to achieve the objective, for wise people like you should not lag behind in accepting challenges.'ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē ēkōnaṣaṣṭitamassargaḥ৷৷Thus ends the fiftyninth sarga in Kishkindakanda of the first epic, the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Characters & Entities

• Sampāti
• Vānara search-party

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma prioritizes decisive right action: when a righteous task calls, one should commit with clarity rather than be paralyzed by deadlines or fear.

What is the narrative situation?

Sampāti urges the searchers to act decisively and not lose heart over the time constraint set for finding Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Niścaya (firm resolve) rooted in buddhi (discernment): intelligent commitment to duty.